System egzaminów zewnętrznych - obecny stan prawny i projektowane zmiany
System egzaminów zewnętrznych - obecny stan prawny i projektowane zmiany
Jednym z kluczowych elementów nowej ustawy o systemie oceniania jakości edukacji, której projekt skierowany został do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych, ma być reorganizacja systemu egzaminów zewnętrznych. Resort, na wiele miesięcy przed opublikowaniem projektu ustawy, zapowiadał daleko idące zmiany w strukturach odpowiedzialnych za przeprowadzanie egzaminów zewnętrznych. Jednak zapowiedzi te były na tyle mało konkretne, że dalszy los CKE i o.k.e. stał się przedmiotem medialnych spekulacji i zapytań poselskich.
Opublikowany projekt ustawy ostatecznie ucina wszelkie dotychczasowe domysły: CKE i o.k.e. nie zostaną zlikwidowane; ich zadania oraz dotychczasowych pracowników przejmą nowo utworzone instytucje: Krajowy Ośrodek Jakości Edukacji oraz regionalne ośrodki jakości edukacji.
Jak jest teraz?
Obecnie system egzaminów zewnętrznych tworzy dziewięć odrębnych organizacyjnie instytucji: Centralna Komisja Egzaminacyjna (CKE) z siedzibą w Warszawie oraz 8 okręgowych komisji egzaminacyjnych, znajdujących się w Gdańsku, Jaworznie, Krakowie, Łodzi, Łomży, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu. To właśnie do podstawowych zadań o.k.e. należy organizacja i przeprowadzanie sprawdzianów i egzaminów zewnętrznych. Za wykonanie czynności związanych z ocenianiem zewnętrznym odpowiadają więc bezpośrednio okręgowe komisje egzaminacyjne, w zasadzie niezależne od CKE i podległe organizacyjnie MEN. CKE pełni natomiast rolę organizacyjno-koordynującą. Jej nadzór nad o.k.e. jest ograniczony, bowiem sprowadza się do incydentalnego ingerowania w działania podejmowane przez okręgowe komisje, np. w razie nieuprawnionego ujawnienia zestawów zadań czy arkuszy egzaminacyjnych.
MEN: obecny model jest nieefektywny
Resort edukacji uważa, że obecny model organizacji systemu egzaminów zewnętrznych, będący tak ważnym mechanizmem wpływającym na jakość edukacji i poziom kształcenia, jest nieefektywny. Proponuje więc przebudowę systemu według schematu: „wszystkie rozwiązania planowane centralnie, wykonywane regionalnie, a wyniki analizowane centralnie”. Konsekwencją przyjętego modelu jest propozycja utworzenia jednej instytucji – ma nią być Krajowy Ośrodek Jakości Edukacji – obejmującej wszystkie zagadnienia związane z merytorycznym przygotowaniem sprawdzianu i egzaminów (przygotowanie i standaryzacja pytań i zestawów egzaminacyjnych, przygotowanie informatorów, prowadzenie szkoleń dla egzaminatorów, rekrutacja i szkolenia kandydatów na egzaminatorów, prowadzenie ewidencji egzaminatorów). Tej centralnej instytucji podlegać będą placówki regionalne (regionalne ośrodki jakości edukacji), pełniące wobec niej rolę wspomagającą i odpowiadające za wszystkie aspekty wykonawcze związane z przeprowadzeniem sprawdzianów i egzaminów (w szczególności organizowanie prac przygotowawczych do sprawdzianu i egzaminów, przeprowadzenie sprawdzianu i egzaminów, wyznaczanie egzaminatorów i organizowanie ich pracy itd.).
Krótko mówiąc, nowy, sprawnie zarządzany, jednolity, nowoczesny, zapewniający wysoką jakość system egzaminów zewnętrznych ma być jednym z trzech filarów efektywnego centralnego systemu zapewnienia jakości edukacji. Pozostałe dwa składające się nań elementy to:
-
sprawnie zarządzany, jednolity, nowoczesny, zapewniający wysoką jakość państwowy system nadzoru pedagogicznego oraz
-
sprawnie zarządzany, jednolity, nowoczesny, zapewniający wysoką jakość, wspierający zmiany wprowadzane w systemie oświaty, system wspomagania szkół i placówek w systematycznym podnoszeniu jakości ich pracy.
Zdaniem resortu jednoczesne i szeroko zakrojone zmiany w trzech ww. obszarach umożliwią stworzenie spójnego systemu, w którym działania podejmowane w ramach nadzoru pedagogicznego, egzaminów zewnętrznych oraz rozwoju szkół, placówek i nauczycieli będą skoordynowane, co zapewni między nimi przepływ niezbędnych informacji – niezbędny warunek ciągłego udoskonalania każdego z elementów systemu.
Od kiedy zmiany?
Resort planuje wprowadzenie zmian od 1 września 2011 r., jednak niektóre regulacje miałyby zacząć obowiązywać już od 1 lipca przyszłego roku.
Konieczne będą przesunięcia kadrowe
Przed udostępnieniem projektu ustawy nie do końca jasno rysował się los dotychczasowych pracowników CKE i o.k.e. W interpelacji skierowanej do MEN w dniu 19.10.2010 r. (interpelacja nr 19172) jeden z posłów pytał o wpływ ewentualnej likwidacji i reorganizacji dotychczasowych instytucji na dalsze zatrudnienie pracowników. Sekretarz stanu w MEN, Krystyna Szumilas, odpowiadając na pytanie o to, czy proponowane zmiany pociągną za sobą zwolnienia, zapewniła, że reforma nie doprowadzi do likwidacji żadnej z dotychczas funkcjonujących instytucji, a jedynie do przekształcenia ich w nowe ośrodki, które przejmą odpowiednie zadania CKE i o.k.e. Pracownicy CKE i warszawskiej o.k.e. zostaną przejęci przez Naczelny Urząd Jakości Edukacji oraz Krajowy Ośrodek Jakości Edukacji, natomiast dotychczasowy obszar działania o.k.e. w Warszawie zostanie włączony do sąsiadującego z nim obszaru działania o.k.e. w Łomży, gdyż jest tam najmniej szkół i uczniów – wyjaśniła Krystyna Szumilas.
Reorganizacja struktur funkcjonujących w obszarze egzaminów zewnętrznych spowoduje więc jedynie przesunięcia kadrowe między poszczególnymi jednostkami budżetowymi i nie będzie wymagała likwidacji etatów. O tym, jak reorganizacja wpłynie na sytuację pracowników Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisji egzaminacyjnych, precyzyjnie rozstrzygają art. 38–46 projektu omawianej ustawy.
Zgodnie z art. 38 ust. 2 projektu, z dniem 01.09.2011 r. pracownikami Naczelnego Urzędu Jakości Edukacji stanie się:
-
8 pracowników CKE, których zakres zadań pozostaje w związku z zadaniami Naczelnego Inspektora Jakości Edukacji,
-
12 pracowników o.k.e. w Warszawie, których zakres zadań pozostaje w związku z zadaniami Naczelnego Inspektora Jakości Edukacji.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 projektu, z dniem 01.09.2011 r. Centralna Komisja Egzaminacyjna stanie się Krajowym Ośrodkiem Jakości Edukacji, a jego pracownikami staną się:
-
pracownicy dotychczasowej CKE, z wyjątkiem 8 pracowników CKE, o których mowa powyżej,
-
35 pracowników dotychczasowej o.k.e. w Warszawie, których zakres zadań pozostaje w związku z zadaniami Krajowego Ośrodka Jakości Edukacji.
Zgodnie z art. 40–46 projektu, pozostałych siedem o.k.e. (Gdańsk, Jaworzno, Kraków, Łódź, Łomża, Poznań i Wrocław) zostanie z dniem 01.09.2011 r. przekształconych w regionalne ośrodki jakości edukacji, a pracownicy dotychczasowych komisji staną się pracownikami tychże ośrodków.
Małgorzata Tabaszewska