Podnoszenie kwalifikacji zawodowych nauczycieli - o urlopach szkoleniowych i innych...
Podnoszenie kwalifikacji zawodowych nauczycieli - o urlopach szkoleniowych i innych uprawnieniach nauczycieli
Jak stanowi art. 68 KN, nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć przysługuje urlop płatny dla dalszego kształcenia się oraz inne ulgi i świadczenia związane z tym kształceniem. Ponadto nauczyciel może otrzymać urlop płatny lub bezpłatny dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych, a bezpłatny z innych ważnych przyczyn. Do wydania przepisów uszczegółowiających powyższą regulację upoważniony został, mocą art. 68 ust. 2 KN, minister właściwy ds. oświaty i wychowania.
Rozporządzenie o dokształcaniu – zakres podmiotowy
Efektem realizacji ustawowego upoważnienia jest rozporządzenie MEN z dnia 19.12.2000 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania nauczycielom urlopów dla dalszego kształcenia się, dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych i z innych ważnych przyczyn oraz ulg i świadczeń związanych z tym kształceniem, a także organów uprawnionych do ich udzielania (Dz.U. z 2001 r., Nr 1, poz. 5, z późn. zm.), zwane dalej „rozporządzeniem o dokształcaniu”.
Przepisy rozporządzenia o dokształcaniu mają zastosowanie do nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych, zwanych dalej „nauczycielami”, zatrudnionych w pełnym wymiarze zajęć w:
1) publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach oraz zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli działających na podstawie u.s.o.; na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia o dokształcaniu, w zw. z art. 1 ust. 1 KN, z zakresu podmiotowego rozporządzenia wyłączone zostały jednak:
-
osoby zatrudnione w publicznych szkołach i szkolnych punktach konsultacyjnych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach dyplomatycznych RP,
-
osoby zatrudnione w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego;
2) zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich oraz rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych działających na podstawie ustawy z dnia 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109, z późn. zm.);
3) publicznych kolegiach pracowników służb społecznych
Kształcenie na podstawie skierowania – urlopy i zwolnienia
Większość zawartych w rozporządzeniu o dokształcaniu regulacji dotyczy nauczycieli, którzy odbywają studia wyższe (czyli kończące się uzyskaniem tytułu licencjata, inżyniera, magistra lub tytułu równorzędnego) oraz kształcą się w zakładach kształcenia nauczycieli na podstawie skierowania. Skierowania takiego, jeżeli podnoszenie kwalifikacji zawodowych jest zgodne z potrzebami szkoły, udziela dyrektor szkoły, a w szkołach działających przy zakładach karnych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich – dyrektor tego zakładu, zwany dalej „dyrektorem”. To właśnie dyrektor udziela przewidzianych w rozporządzeniu o dokształcaniu urlopów i zwolnień, gdy nauka odbywa się na podstawie skierowania. Czyni to w oparciu o dokumentację przebiegu studiów.
Uprawnienia związane z dokształcaniem uzależnione są od trybu studiów, jak również od ich etapu. Już nauczycielowi ubiegającemu się o przyjęcie na studia w szkole wyższej lub wyższej szkole zawodowej, zwanych dalej „szkołą wyższą”, przysługuje płatne zwolnienie, udzielane na wniosek samego zainteresowanego. Obejmuje ono czas niezbędny do załatwienia formalności związanych z przyjęciem na studia i na przystąpienie do egzaminów wstępnych. Łączny wymiar zwolnienia nie może w tym wypadku przekroczyć 6 dni roboczych.
Nauczycielowi odbywającemu studia zaoczne lub wieczorowe w szkole wyższej przysługują z kolei płatne urlopy szkoleniowe, przeznaczone na udział w obowiązkowych zajęciach dydaktycznych oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminów. Udziela się ich w każdym roku studiów, w wymiarze odpowiednio: 28 dni roboczych (studia zaoczne) i 21 dni roboczych (studia wieczorowe). Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy ostatni rok studiów obejmuje tylko jeden semestr. Wymiar urlopu w tym właśnie roku podlega w obu wypadkach skróceniu o połowę.
Niezależnie od ww. urlopów szkoleniowych, nauczycielowi przysługuje dodatkowy, płatny urlop w ostatnim roku studiów. Urlopu tego udziela się w wymiarze 21 dni roboczych, z przeznaczeniem na przygotowanie pracy magisterskiej (dyplomowej) oraz przystąpienie do egzaminu magisterskiego (dyplomowego).
Przykład 1.
Nauczyciel skierowany został na zaoczne studia II stopnia. W październiku br. rozpoczął ostatni rok studiów, który obejmuje tylko jeden semestr. Na urlop w jakim wymiarze może w tym wypadku liczyć?
W opisanej sytuacji nauczycielowi przysługuje urlop dwojakiego rodzaju: z tytułu udziału w obowiązkowych zajęciach dydaktycznych, przygotowań i przystąpienia do obowiązkowych egzaminów, jak również na przygotowanie pracy magisterskiej i przystąpienie do egzaminu magisterskiego. W związku z faktem, iż czas trwania zajęć obejmuje tylko jeden semestr, wymiar urlopu ulegnie odpowiedniemu zmniejszeniu. Łącznie, z obu tytułów, nauczycielowi przysługuje urlop w wymiarze 35 dni roboczych. Jest on niezależny od przysługującego mu urlopu wypoczynkowego.
Nauczyciele odbywający naukę w systemie wieczorowym w szkole wyższej mogą ponadto liczyć na szczególnego rodzaju udogodnienie. Rozporządzenie o dokształcaniu stanowi mianowicie, iż dyrektor, na wniosek nauczyciela udokumentowany zaświadczeniem potwierdzającym rozkład zajęć na studiach, ustala rozkład czasu pracy tak, aby uczestnictwo w zajęciach nie oznaczało konieczności zwalniania nauczyciela z realizacji obowiązkowego wymiaru godzin pracy.
Z oczywistych względów osobne regulacje dotyczą tych nauczycieli, którzy przystępują do egzaminów z zakresu programu określonego kierunku studiów wyższych w systemie eksternistycznym. Rozporządzenie o dokształcaniu przewiduje w tym wypadku płatne zwolnienia od pracy na czas niezbędny do przystąpienia do tych egzaminów. Dodatkowo, nauczyciel przystępujący do tego rodzaju egzaminu ma prawo do 10-dniowego, płatnego urlopu szkoleniowego na przygotowanie pracy magisterskiej (dyplomowej). Także i w tym wypadku urlop udzielany jest w dni robocze.
Udzielanie ww. urlopów i zwolnień, jak również przyznawanie świadczeń, o których mowa w dalszej części nin. omówienia, ma charakter obligatoryjny. Rozporządzenie o dokształcaniu uprawnia jednak także dyrektora do udzielania wsparcia o charakterze fakultatywnym. Dyrektor, w ramach posiadanych na ten cel środków finansowych, może pokryć w całości lub w części opłaty pobierane przez szkołę wyższą oraz udzielić dodatkowego urlopu szkoleniowego.
Dyrektor może także skorzystać z przewidzianych wspomnianym aktem uprawnień w sytuacji, gdy nauczyciel nie zaliczył roku studiów. Nauczyciel taki, co do zasady, traci prawo do płatnego urlopu szkoleniowego oraz ulg i świadczeń przewidzianych w rozporządzeniu o dokształcaniu przez okres powtarzania roku. Jeżeli jednak powtarzanie roku spowodowane zostało chorobą lub innymi wypadkami losowymi, dyrektor może przyznać nauczycielowi urlop szkoleniowy oraz ulgi i świadczenia wspomniane powyżej. W przypadku gdy nie zachodzą przesłanki skorzystania przez dyrektora z jego uprawnień bądź mimo ich zaistnienia dyrektor z tychże uprawnień nie skorzysta, nauczyciel ma prawo jedynie do bezpłatnych zwolnień z pracy na czas obowiązkowych zajęć dydaktycznych i egzaminów.
Bardziej korzystne dla nauczycieli zapisy dotyczą natomiast zbiegu choroby z wykorzystywanym urlopem szkoleniowym. W razie zaistnienia tego typu sytuacji okres urlopu szkoleniowego przedłuża się o okres niezdolności do pracy, bądź, zgodnie z wnioskiem nauczyciela, udziela się części urlopu szkoleniowego, niewykorzystanego z powodu niezdolności do pracy, w późniejszym terminie.
Kształcenie na podstawie skierowania – zwrot kosztów
Nauczyciele odbywający studia wyższe w innej miejscowości niż miejsce ich zamieszkania lub miejsce pracy mogą także liczyć na wsparcie wykraczające poza ww. urlopy. Osobom takim przysługuje zwrot kosztów przejazdu na obowiązkowe zajęcia i egzaminy oraz ryczałt na pokrycie kosztów zakwaterowania i wyżywienia w czasie obowiązkowych zajęć dydaktycznych. Nauczyciel może zostać w tym wypadku zobowiązany przez dyrektora do przedstawienia zaświadczenia o uczestnictwie w obowiązkowych zajęciach dydaktycznych w szkole wyższej. Zgodnie z rozporządzeniem o dokształcaniu to właśnie dyrektor wypłaca nauczycielowi wspomniane świadczenia.
Warunki zwrotu kosztów i wypłaty ryczałtu określa rozporządzenie MPiPS z dnia 19.12.2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz.U. z 2002 r. Nr 236, poz. 1990, z późn. zm.), zwane dalej „rozporządzeniem o podróży służbowej”.
W myśl przywołanego aktu, nauczycielowi przysługują w takim wypadku diety oraz zwrot kosztów:
-
przejazdów;
-
noclegów;
-
dojazdów środkami komunikacji miejscowej;
-
innych udokumentowanych wydatków, określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.
Zwiększone koszty wyżywienia pokrywane są przez dietę, której wysokość wynosi obecnie 23 zł. Należność z tytułu diet obliczana jest za czas od wyjazdu do przyjazdu, w następujący sposób:
1) w przypadku podróży trwającej nie dłużej niż dobę:
-
jeżeli trwa od 8 do 12 godzin – przysługuje połowa diety,
- jeżeli trwa ponad 12 godzin – przysługuje dieta w pełnej wysokości;
2) w przypadku podróży trwającej dłużej niż dobę, za każdą dobę przysługuje dieta w pełnej wysokości, a za niepełną, ale rozpoczętą dobę:
-
do 8 godzin – przysługuje połowa diety,
- ponad 8 godzin – przysługuje dieta w pełnej wysokości.
Określenie właściwego środka transportu należy w tym wypadku do dyrektora. Zwrot kosztów przejazdu obejmuje cenę biletu określonego środka transportu, z uwzględnieniem ulgi, jeżeli takowa przysługuje nauczycielowi na dany środek transportu. Nie jest przy tym istotne, z jakiego tytułu ulga ta przysługuje.
Rozporządzenie o podróży służbowej dopuszcza też, by pracodawca, ustosunkowując się do odpowiedniego wniosku pracownika, wyraził zgodę na przejazd samochodem, motocyklem lub motorowerem niebędącym własnością pracodawcy. W razie pozytywnego rozpatrzenia wniosku nauczycielowi przysługuje zwrot kosztów przejazdu w wysokości stanowiącej iloczyn przejechanych kilometrów przez stawkę za jeden kilometr przebiegu, ustaloną przez dyrektora, która nie może być wyższa niż:
-
0,5214 – dla samochodu osobowego o pojemności skokowej silnika do 900 cm3;
- 0,8358 – dla samochodu osobowego o pojemności skokowej silnika powyżej 900 cm3;
-
0,2302 – dla motocykla;
- 0,1382 – dla motoroweru.
Za każdą rozpoczętą dobę pobytu w miejscu odbywania studiów nauczycielowi przysługuje ryczałt na pokrycie kosztów dojazdów środkami komunikacji miejscowej w wysokości 20% diety. Przepisu tego nie stosuje się jednak, jeżeli na wniosek nauczyciela dyrektor wyrazi zgodę na pokrycie udokumentowanych kosztów dojazdów środkami komunikacji miejscowej. Ryczałt nie przysługuje z kolei wówczas, gdy nauczyciel kosztów takich dojazdów nie ponosi.
Jeżeli nauczycielowi nie zapewniono bezpłatnego noclegu, przysługuje mu co do zasady także ryczałt za każdy nocleg – w wysokości 150% diety. Jest on uprawniony do uzyskania ryczałtu wówczas, gdy nocleg trwał co najmniej 6 godzin pomiędzy godzinami 21.00 i 7.00. Należy jednak poczynić w tym miejscu istotne zastrzeżenie – ryczałt za nocleg nie przysługuje:
-
za czas dojazdu, a także
- jeżeli dyrektor uzna, że nauczyciel ma możliwość codziennego powrotu do miejscowości stałego lub czasowego pobytu.
Nauczyciel może wystąpić z wnioskiem o przyznanie zaliczki na niezbędne koszty podróży. W razie skorzystania przez nauczyciela z takiej możliwości, dyrektor obowiązany jest ów wniosek uwzględnić. Rozliczenie kosztów dokonywane jest w takim wypadku w terminie 14 dni od dnia powrotu z miejsca odbywania studiów. Do rozliczenia kosztów nauczyciel załącza dokumenty (rachunki) potwierdzające poszczególne wydatki. Z oczywistych względów nie dotyczy to jednak wydatków objętych ryczałtami. Jeżeli zaś uzyskanie dokumentu (rachunku) nie było możliwe, nauczyciel składa pisemne oświadczenie o dokonanym wydatku i przyczynach braku jego udokumentowania.
Kształcenie bez skierowania
Cytowane powyżej regulacje w przedmiocie urlopów, zwolnień i świadczeń dotyczą nauczycieli, którzy odbywają studia wyższe oraz kształcą się w zakładach kształcenia nauczycieli na podstawie skierowania. Brak takiego skierowania implikuje konieczność odwołania się do innych przepisów, aniżeli powyżej przywołane.
Przykład 2.
Nauczyciel języka angielskiego rozpoczął przed rokiem studia II stopnia. Domaga się udzielenia mu płatnego urlopu szkoleniowego na udział w obowiązkowych zajęciach. Argumentuje, iż dyrektor wyraził zgodę na podjęcie przezeń studiów, a to pociąga za sobą konieczność stosowania przepisów o kształceniu na podstawie skierowania. Czy tok rozumowania nauczyciela jest w tym wypadku właściwy?
Argumentacja nauczyciela nie jest prawidłowa. Na gruncie rozporządzenia o dokształcaniu dyrektor jest zobligowany do udzielania płatnych urlopów szkoleniowych tylko wówczas, gdy kształcenie odbywa się na podstawie skierowania. Nie sposób zaś utożsamiać zgody ze skierowaniem, gdyż to drugie zakłada inicjatywę po stronie pracodawcy. W przedstawionej sytuacji dyrektor dysponuje zatem swobodą decyzyjną w przedmiocie udzielenia urlopu.
W sprzyjających okolicznościach nauczyciel kształcący się bez skierowania może być beneficjentem określonych w rozporządzeniu o dokształcaniu urlopów, ulg i świadczeń w niemal takim samym stopniu, jak nauczyciel, który właśnie na podstawie skierowania rozpoczął dalszą naukę. W przeciwieństwie jednak do tego ostatniego, jego uprawnienia uzależnione są od uznania dyrektora. Ten może bowiem udzielić płatnego urlopu szkoleniowego oraz opisanych powyżej ulg i świadczeń w ramach posiadanych na ten cel środków finansowych, a zatem nie jest zobligowany prawnie do podjęcia wspomnianych działań.
Inne rodzaje kształcenia
Rozporządzenie o dokształcaniu przewiduje też możliwość korzystania z urlopów w innych niż ww. sytuacjach. Zaliczają się do nich urlopy płatne dla celów naukowych, artystycznych lub oświatowych. Mogą być udzielane nauczycielowi w wymiarze jednego miesiąca, z przeznaczeniem na opracowanie środków dydaktycznych, problemów z zakresu teorii lub praktyki pedagogicznej albo innych problemów z zakresu oświaty i wychowania, które mogą mieć znaczenie w unowocześnianiu i doskonaleniu procesu dydaktyczno-wychowawczego oraz systemu oświaty i wychowania. Możliwość ubiegania się o tego rodzaju urlop istnieje jednak tylko wówczas, gdy nauczyciel z tytułu ww. działań nie otrzymuje wynagrodzenia.
Z takim obwarowaniem nie mamy do czynienia w sytuacji ubiegania się o bezpłatny urlop dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn. Urlop udzielany jest w tym wypadku na czas określony przez dyrektora, a podstawę do jego udzielenia stanowi umotywowany wniosek nauczyciela. Korzystna dla wnioskodawcy decyzja dyrektora nie jest jednak obligatoryjna. Ten ma prawo do odmowy w razie zaistnienia przesłanki negatywnej – spodziewanego zakłócenia pracy szkoły w efekcie udzielenia urlopu.
Wynagrodzenie
We wszystkich dotąd opisanych przypadkach obowiązują jednolite regulacje w przedmiocie wynagrodzenia. Nauczyciel zachowuje do niego prawo za czas urlopu szkoleniowego oraz płatnego zwolnienia od pracy. Co więcej, godziny ponadwymiarowe, przydzielone nauczycielowi w planie organizacyjnym szkoły i przypadające do realizacji w okresie urlopu szkoleniowego, traktuje się jak godziny faktycznie przepracowane.
Celem ustalenia wysokości wynagrodzenia należy sięgnąć do rozporządzenia MPiPS z dnia 29.05.1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 1996 r. Nr 62, poz. 289), zwanego dalej „rozporządzeniem o wynagrodzeniu”. Zgodnie z § 5 wspomnianego rozporządzenia zastosowanie znajdą w tym wypadku zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy.
Przepisy odrębne – studia podyplomowe i formy pozaszkolne
Jak stanowi rozporządzenie o dokształcaniu, celem ustalenia uprawnień nauczycieli odbywających studia doktoranckie, studia podyplomowe, podnoszących swoje kwalifikacje w formach pozaszkolnych albo skierowanych na kształcenie za granicą należy posłużyć się odrębnymi przepisami.
W zależności od daty rozpoczęcia studiów podyplomowych czy też kształcenia w formach pozaszkolnych, uprawnienia nauczycieli regulowane są przez inne akty prawne. Do osób, które rozpoczęły kształcenie przed dniem 16 lipca br., stosuje się wciąż przepisy uchylonego już rozporządzenia MEN oraz MPiPS z dnia 12.10.1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych (Dz.U. z 1993 r. Nr 103, poz. 472, z późn. zm.), zwane dalej „rozporządzeniem o kwalifikacjach”. Z kolei sytuacja prawna nauczycieli, dla których początek procesu kształcenia przypadł na okres po 15 lipca br., regulowana jest już przez przepisy k.p.
W kontekście rozporządzenia o kwalifikacjach znaczne kontrowersje towarzyszą klasyfikacji studiów podyplomowych. Eksperci nie są zgodni, czy mamy w tym wypadku do czynienia z formą szkolną czy też pozaszkolną kształcenia. Głos w sprawie zabrał MNiSW, uznając za decydujące kryterium klasyfikacji podmiot prowadzący kształcenie. Jeśli zatem studia podyplomowe prowadzone są przez szkołę wyższą, należy do nich stosować przepisy o formach szkolnych kształcenia, jeśli zaś przez inny aniżeli szkoła wyższa podmiot – przepisy o formach pozaszkolnych.
Studia podyplomowe i formy pozaszkolne – nowe regulacje
Jak wspomniano wyżej, sytuacja prawna nauczycieli, dla których początek procesu kształcenia przypadł na okres po 15 lipca br., determinowana jest przepisami k.p. Dotyczy to zarówno nauczycieli kształcących się w ramach studiów podyplomowych, jak i korzystających z form pozaszkolnych.
Nowe przepisy nie przewidują już instytucji „skierowania”. Jak stanowi art. 1031 § 1 k.p., przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika z inicjatywy pracodawcy lub za jego zgodą.
Zgodnie z regulacjami k.p. nauczyciel korzystający z form pozaszkolnych lub studiów podyplomowych, co do zasady, zawiera ze swoim pracodawcą umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron. Co istotne, jej postanowienia nie mogą być dla pracownika mniej korzystne niż przepisy rozdziału III k.p. Dla takich umów ustawodawca przewidział formę pisemną.
Przykład 3.
Nauczyciel planował rozpocząć studia podyplomowe w październiku br. Dyrektor wyraził zgodę na podjęcie przezeń studiów, zobowiązując się przy tym do pokrycia opłat za jego kształcenie. Umowa nie została jednak zawarta w formie pisemnej. Czy jest to równoznaczne z jej nieważnością?
Umowa pozostaje ważna. Forma pisemna została bowiem zastrzeżona w k.p. wyłącznie dla celów dowodowych. Uchybienie w tym zakresie nie pociąga zatem za sobą nieważności umowy. Warto jednak taką umowę spisać, gdyż w razie braku zgodności co do jej treści strony mogą napotkać na problemy z jej odtworzeniem.
W tym miejscu należy wspomnieć, iż w przepisach k.p. przewidziane zostało także odstępstwo od obowiązku zawarcia umowy. Z obowiązkiem nie mamy do czynienia wówczas, gdy pracodawca nie zamierza zobowiązać nauczyciela do pozostawania w zatrudnieniu po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Wystarczy wówczas inicjatywa dyrektora bądź jego zgoda (wyrażona choćby po podjęciu kształcenia przez nauczyciela), by nauczyciel mógł korzystać z uprawnień przewidzianych w k.p.
Nauczycielowi podnoszącemu kwalifikacje, w myśl przepisów k.p., przysługują:
-
urlop szkoleniowy w ostatnim roku studiów, w wymiarze 21 dni – na przygotowanie pracy dyplomowej oraz na przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu; urlopu szkoleniowego udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy; za czas urlopu szkoleniowego pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia;
-
zwolnienie z całości lub części dnia pracy, w takim wymiarze, by pracownik mógł przybyć punktualnie na obowiązkowe zajęcia, a także na czas ich trwania; za czas zwolnienia z całości lub z części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, na zasadach określonych w rozporządzeniu o wynagrodzeniu.
Przykład 4.
Nauczyciel domaga się udzielenia przez dyrektora urlopu szkoleniowego na przygotowanie się do egzaminu dyplomowego. Dyrektor odmawia, argumentując, iż nauczyciel kształcił się bez jego zgody. Nauczyciel nie dysponuje zgodą na piśmie, nie może się też powołać na żadnych świadków. Czy w zaistniałej sytuacji jest w stanie dowieść swoich racji?
Nauczyciel nie musi w tym wypadku stać na straconej pozycji. Kodeks pracy nie wymaga bowiem określonej formy udzielenia zgody przez dyrektora. Wskazówki należy zatem szukać w k.c., w którym stwierdza się, iż wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Oznacza to, iż zgoda może zostać wyrażona także w sposób dorozumiany. Wystarczy zatem fakt zwalniania na obowiązkowe zajęcia bądź też udokumentowany zwrot kosztów przejazdu, by uznać, iż de facto doszło do wyrażenia zgody przez dyrektora.
Pracodawca może także przyznać nauczycielowi dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie (nie jest to wyliczenie wyczerpujące). W niektórych, określonych prawem sytuacjach, nauczyciel obowiązany jest jednak do zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę z tytułu dodatkowych świadczeń:
1) w przypadku gdy bez uzasadnionych przyczyn nauczyciel nie podejmie podnoszenia kwalifikacji zawodowych albo przerwie podnoszenie tych kwalifikacji,
2) w przypadku gdy pracodawca rozwiąże stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy nauczyciela, w trakcie podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub po jego ukończeniu, w terminie określonym w umowie, nie dłuższym jednak niż 3 lata,
3) w przypadku gdy nauczyciel, w okresie wskazanym w pkt. 2 rozwiąże stosunek pracy za wypowiedzeniem, z wyjątkiem wypowiedzenia umowy o pracę wskutek mobbingu,
4) w przypadku gdy nauczyciel, w okresie wskazanym w pkt. 2 rozwiąże stosunek pracy bez wypowiedzenia wskutek mobbingu lub w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 55 k.p., mimo braku wskazanych przyczyn.
W okolicznościach wskazanych w powyższym wyliczeniu na nauczycielu spoczywa obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę w związku z dokształcaniem się nauczyciela z tytułu ww. dodatkowych świadczeń. Koszty podlegają zwrotowi w wysokości proporcjonalnej do okresu zatrudnienia po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub okresu zatrudnienia w czasie ich podnoszenia.
Na zakończenie wypada jeszcze wspomnieć, że na mocy porozumienia zawartego między nauczycielem a jego pracodawcą ten pierwszy może korzystać z określonych przepisami uprawnień także wówczas, gdy zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności w inny sposób, aniżeli korzystając z form pozaszkolnych czy odbywając studia podyplomowe. Na mocy porozumienia i w wymiarze w nim ustalonym nauczycielowi takiemu mogą być przyznane:
-
zwolnienie z całości lub części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia,
- urlop bezpłatny.
Studia doktoranckie
W przypadku studiów doktoranckich obowiązujące regulacje pokrywają się w dużej mierze z tymi, które dotyczą studiów podyplomowych. W obu wypadkach o zakresie uprawnień nauczyciela decyduje m.in. data podjęcia studiów. Jeżeli nastąpiło ono przed 16 lipca br., sytuacja prawna doktoranta regulowana jest przepisami rozporządzenia o kwalifikacjach. Jeśli zaś podjęcie studiów miało miejsce po dniu 15 lipca br., zastosowanie znajdą cytowane powyżej przepisy k.p.
Zakres zastosowania wspomnianych przepisów jest jednak w przypadku studiów doktoranckich ograniczony. Ma to związek z przepisami szczególnymi, jakie zawiera ustawa z dnia 14.03.2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. z 2003 r. Nr 65, poz. 595, z późn. zm.), zwana dalej „ustawą o doktoracie”.
Art. 23 przywołanego aktu stanowi, iż pracownikowi niebędącemu pracownikiem naukowym lub nauczycielem akademickim, przygotowującemu rozprawę doktorską, przysługuje, na jego wniosek, w uzgodnionym z pracodawcą terminie, urlop w wymiarze 28 dni, które w rozumieniu odrębnych przepisów są dla tego pracownika dniami pracy, na przygotowanie obrony rozprawy doktorskiej oraz zwolnienie na przeprowadzenie obrony rozprawy doktorskiej. Za okres urlopu oraz za czas zwolnienia od pracy przysługuje pracownikowi wynagrodzenie ustalane jak za urlop wypoczynkowy.
Przykład 5.
Nauczyciel zatrudniony w szkole ponadgimnazjalnej, który przed trzema laty podjął studia doktoranckie, zamierza przystąpić w najbliższym czasie do obrony rozprawy doktorskiej. W związku z powyższym, wystąpił z wnioskiem do dyrektora o udzielenie mu urlopu w wymiarze 28 dni celem przygotowania wspomnianej obrony. Dyrektor rozpatrzył ów wniosek negatywnie, argumentując, iż nauczyciel nie został przezeń skierowany na studia doktoranckie. Czy argumentacja dyrektora jest prawidłowa?
Argumentacja nie jest prawidłowa. Ustawa o doktoracie uprawnia do skorzystania z urlopu na zasadach określonych powyżej, nie uzależniając przy tym uprawnienia urlopowego od zaistnienia dodatkowych przesłanek. Fakt istnienia skierowania bądź jego braku jest zatem w tym wypadku irrelewantny. Dyrektor nie ma prawa odmówić udzielenia urlopu. Może jedynie uzgodnić termin, w jakim nauczyciel ze wspomnianego urlopu skorzysta.
Kształcenie za granicą
Jak już wspomniano, sytuację prawną nauczycieli skierowanych na kształcenie za granicą regulują przepisy odrębne. W obecnym porządku prawnym ustalenie przysługujących im uprawnień wymaga odwołania się do unormowań rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12.10.2006 r. w sprawie warunków kierowania osób za granicę w celach naukowych, dydaktycznych i szkoleniowych oraz szczególnych uprawnień tych osób (Dz.U. z 2006 r. Nr 190, poz. 1405), zwanego dalej „rozporządzeniem MNiSW”.
Jak sama nazwa wskazuje, zakres podmiotowy rozporządzenia MNiSW obejmuje m.in. osoby kierowane za granicę w celu szkoleniowym. § 1 wspomnianego aktu precyzuje, iż możliwość kierowania za granicę w celu szkoleniowym dotyczy:
-
odbycia części jednolitych studiów magisterskich lub studiów pierwszego stopnia albo studiów drugiego stopnia,
-
studiów podyplomowych,
-
studiów doktoranckich – jeżeli osoba posiada odpowiedni dorobek naukowy i co najmniej roczny staż pracy w danej specjalności,
-
stażów naukowych, artystycznych lub specjalizacyjnych,
-
kursów językowych i innych kursów podnoszących kwalifikacje językowe,
-
praktyk zawodowych.
W tym miejscu należy wprowadzić istotne zastrzeżenie: § 1 ww. aktu ogranicza stosowanie jego przepisów do osób, które legitymują się stałym miejscem zamieszkania na terenie RP.
Nauczyciel może zostać skierowany za granicę, jeżeli uzyska na to zgodę swojego pracodawcy oraz zostanie mu udzielony urlop szkoleniowy lub urlop bezpłatny. W przypadku gdy jest on kierowany za granicę na okres nieprzekraczający miesiąca, pracodawca udziela urlopu szkoleniowego płatnego wg zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Jeśli zaś okres ten przekracza miesiąc bądź długość okresu została przedłużona, na pozostały okres skierowania pracodawca może udzielić nauczycielowi urlopu szkoleniowego.
Tomasz Biegański