Autorytet nauczyciela
Autorytet nauczyciela
Nauczyciel w swojej pracy szkolnej tradycyjnie wspierał się na dwóch filarach. Jednym z nich była wiedza, mądrość i nienaganna postawa moralna, drugim - środki przymusu, które miał do dyspozycji. Klasyczna pedagogika nie łudziła się, iż w okresie dorastania rodzice czy nauczyciel są w stanie zapanować nad dzieckiem tylko mocą samego autorytetu.
Tam gdzie wola jest słaba, gdzie nie ma uformowanych cnót, jest to bardzo trudne. Dziecko, będąc nawet wewnętrznie przekonane o racji opiekunów, z uwagi na słabość woli, nie zawsze pójdzie za ich głosem. Stąd realizm wychowawczy nakazywał roztropnie motywować dziecko przy pomocy kar.
W obecnych warunkach jest to w dużym stopniu utrudnione. Rozbudowany system praw ucznia doprowadził do sytuacji, że nauczyciel sam z siebie musi „wywalczyć” sobie posłuch u dzieci. Niestety, nie ma on już do dyspozycji niektórych środków przymusu. To czy mu się powiedzie zależy w rzeczywistości od kilku czynników niezależnych od niego, np. od środowiska młodzieżowego i obowiązujących w nim nieformalnych norm oraz indywidualnych cech wychowanka. Dlatego w wielu przypadkach, nawet przy olbrzymim wysiłku pedagogicznym, posłuszeństwo uczniów może okazać się nieosiągalnym marzeniem.
Jak widać wypracowany autorytet stanowi w obecnych warunkach niekiedy ostatnią i jedyną szansę skutecznego oddziaływania na zachowania podopiecznych. W celu wypracowania tego autorytetu należy zwrócić uwagę na następujące sprawności stricte nauczycielskie:
a. Mądrość
Pedagog powinien posiąść mądrość w jej klasycznym rozumieniu, czyli umieć przekonująco wskazać co jest dla wychowanka dobre i gdzie jest prawda, której każdy szuka w swoim życiu. Jest to fundamentalne zadanie każdego nauczyciela. Ograniczanie zadań tylko do przekazywania wiedzy fachowej degraduje jego powołanie pedagogiczne, a to wcześniej czy później wpłynie na obniżeniu autorytetu.
b. Umiejętność przekazywania wiedzy
Umiejętność przekazywania wiedzy przedmiotowej pełni ważną rolę w procesie zdobywania autorytetu u uczniów i nie może być lekceważona. Szeroka wiedza w ramach swojego przedmiotu, połączona z pomysłową dydaktyką, sprzyja podniesieniu prestiżu. Lekcje powinny być ciekawe, żeby pobudzały zainteresowanie uczniów. Nudne - wyzwalają sytuacje konfliktowe, w których autorytet nauczycielski podlega powolnej erozji.
c. Pasja
Budowanie autorytetu w oczach wychowanków nierozerwalnie związane jest z posiadaną pasją w stosunku do tego, co się robi. Chodzi o emocjonalne zaangażowanie w pracę, autentyczne pochylenie się nad problemami młodzieży, nie przeliczanie nerwowe czasu i zarobionych pieniędzy. Taka pasja przekłada się na moc słów: siłę przekonywania uczniów i lepsze wyniki nauczania. Tam gdzie są tylko beznamiętnie wykonywane obowiązki - trudno spodziewać się uznania ze strony młodzieży.
d. Długomyślność
Długomyślność to umiejętność spojrzenia na ucznia nie tylko w zawężonej perspektywie czasowej "tu" i "teraz", ale przede wszystkim w perspektywie jego dalszego życia. Nieraz nauczyciele wyrokują o uczniu na podstawie aktualnych zachowań, zapominając, iż jest on pod wpływem grupy rówieśniczej oraz w okresie dojrzewania, który sprzyja buntowniczym postawom. Długomyślność pozwala ujrzeć dziecko w przyszłości, w wieku dojrzałym. Taka perspektywa sprawia, że inaczej patrzy się na aktualne zachowania młodych ludzi. Nauczyciel powinien uświadomić sobie, że pojedyncze, naganne zachowania w młodości nie determinują jego dorosłych postaw (choć błędy tego okresu mają wpływ na dorosłe życie).
Dariusz Zalewski
Edukacja klasyczna w XXI wieku