Wytyczne do programu "Owoce w szkole"
Wytyczne do programu "Owoce w szkole"
Chipsy i batony to nieodłączne składniki diety polskiego dziecka. Trudno doszukać się korzyści w takim właśnie stanie rzeczy. Nadmierne spożycie słodyczy i przetworzonych produktów prowadzi bowiem do problemów z nadwagą, a w konsekwencji do pogorszenia stanu zdrowia. Takie problemy to już prawdziwa plaga nie tylko w Polsce, ale w większości krajów Starego Kontynentu.
Ze skali zjawiska zdaje sobie sprawę Komisja Europejska, która opracowała program „Owoce w szkole”. Jego druga edycja wystartuje w Polsce w nowym roku szkolnym.
Koszt realizacji w Polsce drugiej odsłony Programu wyniesie ok. 12,3 mln euro, z czego ponad 9,2 mln pochodzić będzie ze środków europejskich. Na pomocy unijnej skorzystać mogą zarówno szkoły, jak i przedsiębiorcy, którzy zdecydują się dostarczać owoce i warzywa. Zanim jednak Program na dobre się rozpocznie, wszyscy potencjalni beneficjenci powinni zapoznać się z warunkami przystąpienia. Te zaś określone zostały w ogłoszonym niedawno rozporządzeniu RM z dn. 21.07.2010 r. w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadań związanych z wdrożeniem na terytorium RP programu „Owoce w szkole” w roku szkolnym 2010/2011, zw. dalej „rozporządzeniem RM”.
Program obejmuje udostępnianie dzieciom z klas I–III szkół podstawowych oraz ogólnokształcących szkół muzycznych I stopnia (zw. dalej szkołami podstawowymi) owoców, warzyw i soków (ściśle: jabłek, gruszek, truskawek, marchwi, rzodkiewki, papryki słodkiej, soków owocowych, warzywnych lub owocowo-warzywnych). Udostępnianie ww. produktów dotyczyć może jednego z poniższych (bądź też obu) okresów:
- 18.10.2010 r. – 11.02.2011 r. (pierwszy etap),
- 31.01.2010 r. – 17.06.2011 r. (drugi etap).
Wniosek o zatwierdzenie
Jak wynika z tytułu rozporządzenia, wdrożenie Programu leżeć będzie w gestii Agencji Rynku Rolnego. To dyrektorom oddziałów terenowych Agencji przypadnie w udziale zatwierdzanie podmiotów, którym może być przyznana pomoc, zawieszanie, a także cofanie decyzji o zatwierdzeniu. Oni także będą władni przyznawać pomoc podmiotom, które spełnią określone w Programie warunki.
O zatwierdzenie, o którym mowa powyżej, ubiegać się może szereg podmiotów wymienionych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 288/2009, zw. dalej „rozporządzeniem Komisji”. Są wśród nich także szkoły podstawowe, które powinny złożyć odpowiedni wniosek o zatwierdzenie w terminie do dnia:
- 10.09.2010 r. – w przypadku udostępniania owoców i warzyw w pierwszym etapie Programu bądź w obu etapach,
- 12.11.2010 r. – w przypadku udostępniania owoców i warzyw w drugim etapie Programu.
Wnioskowi powinna towarzyszyć odpowiednia dokumentacja, zgodnie z wymaganiami ustanowionymi przez rozporządzenie Komisji, jak również rozporządzenie RM. Stosownie do pierwszego z wymienionych aktów zatwierdzenie uwarunkowane jest następującymi zobowiązaniami (w formie pisemnej) wobec właściwych władz:
– do używania produktów finansowanych w ramach programu „Owoce w szkole”, ustanowionego zgodnie z postanowieniami rozporządzenia KE lub też do nich dostosowanego, wyłącznie do spożycia przez wychowanków placówki oświatowej lub placówek objętych wnioskiem o pomoc;
– do zwrotu wszelkiej nienależnie wypłaconej pomocy, w odniesieniu do danych ilości produktów, jeżeli okazałoby się, że produkty nie zostały rozdzielone dzieciom z grupy docelowej (uczęszczającym regularnie do dowolnego typu placówki oświatowej zarządzanej lub uznawanej przez właściwe organy państwa członkowskiego), albo że pomoc została wypłacona dla produktów, które nie kwalifikują się do objęcia pomocą zgodnie z rozporządzeniem KE;
– w przypadku stwierdzenia nadużycia lub ciężkiego zaniedbania – do zwrotu kwoty odpowiadającej różnicy między kwotą pierwotnie wypłaconą a kwotą, do której wnioskodawca jest uprawniony;
– do sporządzenia dokumentów towarzyszących, na żądanie udostępnianych właściwym organom;
– do poddania się wszelkim kontrolom, o jakich zadecyduje właściwy organ państwa członkowskiego, w szczególności kontroli rejestrów oraz kontroli fizycznej.
Zgodnie zaś z rozporządzeniem RM do wniosku o zatwierdzenie szkoła podstawowa dołącza (na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję) oświadczenie zawierające:
a) zobowiązanie do:
- prowadzenia dokumentacji magazynowej oraz księgowej dotyczących działań związanych z zakupem i udostępnianiem owoców i warzyw w ramach Programu,
- zakupu owoców i warzyw oraz udostępniania ich dzieciom zgodnie z zasadami określonymi w Programie,
- realizacji przewidzianych w Programie środków towarzyszących,
- przekazywania Agencji danych w zakresie niezbędnym do monitorowania realizacji Programu (dane przekazywane są Agencji na opracowanym i udostępnionym przez nią formularzu),
b) określenie:
- liczby dzieci w klasach I–III, w których imieniu rodzice lub opiekunowie prawni wyrazili zgodę na uczestnictwo w Programie, uczęszczających do szkoły podstawowej,
- okresów dostarczania owoców i warzyw do szkoły podstawowej oraz liczby i skłau proporcji owoców i warzyw w odniesieniu do sposobów ich udostępniania, określonych w rozporządzeniu RM.
Uczestnictwo w Programie bez ubiegania się o zatwierdzenie
W Programie mogą też uczestniczyć te spośród szkół, które nie ubiegały się o zatwierdzenie. Wspomniane szkoły zyskują możliwość udostępniania dzieciom owoców i warzyw dostarczanych przez dostawców, którzy uzyskali zatwierdzenie, jeżeli zgłoszą zamiar uczestnictwa do właściwego ze względu na miejsce położenia szkoły oddziału terenowego Agencji. Powinny to jednak uczynić w przewidzianych rozporządzeniem terminach:
a) do dnia 10.09.2010 r. – w przypadku udostępniania owoców i warzyw w pierwszym etapie Programu bądź w obu etapach; do 22.09.2010 r. na stronie internetowej administrowanej przez Agencję opublikowana zostanie lista zakwalifikowanych szkół, w tym samym terminie opublikowana zostanie lista dostawców ubiegających się o możliwość udostępniania owoców i warzyw w okresie od 18.10.2010 r. do 11.02.2011 r., którzy otrzymali zatwierdzenie;
b) do dnia 12.11.2010 r. – w przypadku udostępniania owoców i warzyw w drugim etapie Programu; lista zakwalifikowanych szkół zostanie w tym wypadku opublikowana przez Agencję do 08.12.2010 r., z kolei lista dostawców posiadających zatwierdzenie – do 22.12.2010 r.
Szkoła powinna w tym wypadku dołączyć do zgłoszenia oświadczenie zawierające zobowiązanie do:
- realizacji środków towarzyszących;
- przekazywania Agencji danych w zakresie niezbędnym do monitorowania realizacji Programu.
Szkoły umieszczone na liście Agencji uprawnione są do zawierania nieodpłatnych umów dostarczania owoców i warzyw z dostawcami, którzy otrzymali zatwierdzenie. Umowy te określają w szczególności:
- liczbę dzieci w klasach I–III, w których imieniu rodzice lub opiekunowie prawni wyrazili zgodę na uczestnictwo w Programie, uczęszczających do szkoły podstawowej;
- okresy dostarczania owoców i warzyw do szkoły podstawowej oraz liczbę i skład porcji owoców i warzyw w odniesieniu do sposobów udostępniania tych warzyw i owoców, określonych w rozporządzeniu RM.
Szkoła podstawowa umieszczona na liście Agencji zawiera tego rodzaju umowę na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję. Umowa może zostać zawarta wyłącznie z jednym dostawcą, który uzyskał zatwierdzenie.
Wniosek o pomoc
Wniosek o pomoc składa się po upływie pięciu tygodni udostępniania owoców i warzyw lub po zakończeniu dziesięciotygodniowego okresu udostępniania owoców i warzyw w danym semestrze. Wniosek taki zawiera wysokość pomocy, o jaką ubiega się wnioskodawca, a także informacje i dane wymagane rozporządzeniem KE. W ich zakres wchodzą:
- ilość dystrybuowanych produktów;
- nazwa i adres lub nr identyfikacyjny placówki oświatowej lub władz oświatowych, do których odnoszą się informacje, o których mowa w punkcie powyżej;
- liczba dzieci uczęszczających do placówek oświatowych objętych Programem a należących do grupy docelowej wskazanej w strategii przez dane państwo członkowskie.
Pomoc jest przyznawana i wypłacana w wysokości stanowiącej iloczyn zryczałtowanej stawki pomocy na jedną partię owoców i warzyw wynoszącej 1,03 zł oraz liczby porcji owoców i warzyw udostępnionych dzieciom na podstawie umowy albo oświadczenia szkoły podstawowej, o którym wyżej mowa.
Wyjątek w tym zakresie stanowi sytuacja, gdy niektóre owoce lub warzywa nie znalazły się w składzie żadnej z porcji owoców i warzyw udostępnionych dzieciom w danym okresie. Pomoc, w przeliczeniu na porcje owoców i warzyw udostępnione jednemu dziecku, przyznaje się wówczas i wypłaca w wysokości pomniejszonej o iloczyn ww. stawki oraz liczby takich owoców lub warzyw.
Jeżeli wszystkie warunki wypłaty pomocy zostały spełnione, jej przyznanie i wypłata odbywają się w ciągu trzech miesięcy od dnia złożenia prawidłowo wypełnionego, ważnego wniosku o pomoc (określenie formy i zawartości ważnego wniosku o pomoc leży w gestii państw członkowskich).
Udostępnianie owoców i warzyw
Liczba porcji, jakie przypadną na każde dziecko, nie została w rozporządzeniu RM sztywno określona. Zależy ona bowiem od tego, jak dużym powodzeniem będzie się cieszyła tegoroczna edycja Programu. W zależności zatem od tego, jak duża część dzieci w grupie docelowej objęta zostanie Programem, liczba porcji przypadających na każde dziecko w trakcie jego trwania wynieść może odpowiednio 20, 30, bądź 40.
Wspomniana liczba porcji określana jest przez Agencję w oparciu o posiadane przez nią dane. Informacja w tym zakresie zamieszczona zostanie na stronie internetowej administrowanej przez Agencję w terminie do dnia:
- 14.10.2010 r. – w przypadku udostępniania owoców i warzyw w pierwszym etapie Programu,
- 27.11.2001 r. – w przypadku udostępniania owoców i warzyw w drugim etapie Programu.
Porcje udostępniane są dzieciom w 10 wybranych tygodniach w okresach trwania Programu, przy czym każda z nich udostępniana jest innego dnia. W zależności od ich całkowitej liczby (20, 30 albo 40), na każde dziecko przypadają odpowiednio 2 (między pierwszym a drugim dniem udostępniania w tygodniu musi być zachowana co najmniej 2-dniowa przerwa), 3 albo 4 porcje tygodniowo.
Podsumowanie
Wnioski z błędów popełnionych przy okazji pierwszej edycji Programu zostały przez polski rząd wyciągnięte już po pierwszym semestrze poprzedniego roku szkolnego. Z rozporządzenia zniknął m.in. zapis o krojeniu warzyw w słupki, które okazało się pomysłem z gruntu chybionym. Zaprzestano również dostarczania do szkół ogórków, ponieważ zachowanie ich świeżości wiązało się ze znacznymi trudnościami po stronie dostawców.
Nowe rozporządzenie w dużej mierze pokrywa się z dotychczas obowiązującym. Zeszłoroczne doświadczenia ujawniły jednak konieczność wprowadzenia pewnych zmian w porównaniu z regulacjami odnoszącymi się do pierwszej edycji. Czas pokaże, czy pozwolą one na wprowadzenie owoców i warzyw do większej liczby polskich szkół. Zważywszy na kondycję i stan zdrowia polskiej młodzieży, wypada mieć nadzieję, że działania rządu zmierzające do ulepszenia obowiązujących przepisów odniosą taki właśnie skutek.
Tomasz Biegański