Renta rodzinna a miejsce zamieszkania - wyrok TK

Dodane: 2010-07-22 12:05:06 przez: beata

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że artykuł 9 ust. 1 ustawy z dn 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, z późn. zm.) w zakresie przesłanki stałego miejsca zamieszkania na obecnym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, w części odsyłającej do art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c w związku z art. 65 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 konstytucji.

Sprawa, w której zapadł powyższy wyrok, dotyczyła kobiety zamieszkałej w Kanadzie, ubiegającej się o rentę rodzinną po zmarłym mężu. Mąż zainteresowanej w okresie od 8.01.1981 r. do 28.02.1989 r. był zatrudniony u zagranicznego pracodawcy za granicą za zgodą władz polskich. Następnie wraz żoną zamieszkał w Toronto, gdzie zmarł 25.02.1994 r. Możliwość uwzględnienia okresu pracy zmarłego przy ustaleniu prawa do renty rodzinnej jest uzależniona – przez art. 9 ust. 1 ustawy o FUS – od warunku stałego zamieszkania zainteresowanego na obecnym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny orzekł niekonstytucyjność takiej regulacji z uwagi na nieadekwatność i niedookreśloność kryterium "miejsca zamieszkania" w wypadku ustalania renty rodzinnej.
TK rozstrzygał sprawę na tle obecnie obowiązującej konstytucji, mocno eksponującej element rzetelności legislacji, której komponentem jest zgodność ocenianej regulacji prawnej z zasadą zaufania do prawa, którą wyraża art. 2 konstytucji. Wątpliwości konstytucyjne zgłoszone przez sąd pytający dotyczyły kryterium „miejsca zamieszkania”, wprowadzonego w ustawodawstwie przed konstytucją z 1997 r. i przeniesionego do ustawy o FUS jako regulacji przejściowej wobec rozciągniętych w czasie sytuacji nabywania prawa do świadczeń z zaopatrzenia społecznego w warunkach zmiany systemu. Poprzedni system zabezpieczenia społecznego, był w większej mierze oparty o rozdzielanie środków dokonywane z udziałem państwa. W przeciwieństwie do obecnego systemu, gdy podstawowe znaczenie ma kapitał zgromadzony przez osobę podlegającą ubezpieczeniu. Poprzedni system charakteryzował się większą swobodą ustawodawcy co do wprowadzenia przesłanek i warunków uzyskiwania świadczeń. Obecna ocena systemu ubezpieczenia społecznego jest silnie ukierunkowana koniecznością przestrzegania zasady rzetelności legislacji i stawia wyższe wymagania brakowi arbitralności co do wyboru kryteriów w tym zakresie. W każdym razie ogranicza ustawodawcę co do możliwości arbitralnego wprowadzania tu kryteriów obcych celowi danej instytucji. Wymóg „miejsca zamieszkania” jest zaś właśnie takim obcym kryterium.

Ze względu na konkretny charakter kontroli konstytucyjności wszczętej na podstawie pytania prawnego – stwierdzenie niekonstytucyjności przesłanki „miejsca zamieszkania” dotyczy tylko renty rodzinnej, w warunkach, gdy prawo osoby, po której renta przysługuje i które stanowi podstawę do nabycia renty rodzinnej, nie było dotychczas ustalone i tylko sytuacji determinowanej przedmiotem sprawy (w zakresie odesłania do art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy o FUS).

Przesłanka dotycząca „miejsca zamieszkania”, jak zauważył TK, jest wykorzystywana przez ustawę o FUS jako przesłanka negatywna, decydująca o odmowie emerytury lub renty w znacznie szerszym zakresie, niż tylko renta rodzinna i tylko wobec kręgu podmiotów, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c, a więc w zakresie szerszym niż przedmiot wyroku TK.

Jak podkreślił Trybunał, ustawodawca w szerszym zakresie powinien zająć się kwestią „miejsca zamieszkania” w szerszym zakresie podmiotowym i przedmiotowym niż to wynika z niniejszego rozstrzygnięcia, na co wskazuje kilka czynników m.in.:

• wątpliwości dotyczące zgodności przesłanki zamieszkiwania w Polsce z celem ustawy o FUS,

• zagadnienie proporcjonalności (pozbawienie świadczenia a zasada art. 67 konstytucji, nie powołanego przez pytającego na tle niniejszej sprawy),

• okoliczność, że osoby pozbawione świadczenia (z uwagi na przesłankę braku polskiego „miejsca zamieszkania”), uiszczały składkę na ubezpieczenie społeczne.

G. Rompel-Kwiatkowska