Projekty rozporządzeń w przedmiocie pomocy psychologiczno-pedagogicznej
Projekty rozporządzeń w przedmiocie pomocy psychologiczno-pedagogicznej
Problemy mogą przybrać formę wagarów, gorszych wyników w nauce albo sięgania po środki psychoaktywne. To tylko kilka potencjalnych scenariuszy. W rzeczywistości kłopoty dziecka mogą uzewnętrznić się na wiele innych sposobów. Nieodmiennie jednak świadczyć będą one o jednym - że dbałość o materialny dobrobyt dziecka to zbyt mało, by zapewnić mu możliwie najlepsze perspektywy samorozwoju we wszelkich sferach.
Problemy psychiczne dzieci to nie zjawisko marginalne. Badania wskazują, że ok. 15% populacji wieku rozwojowego cierpi na zaburzenia wymagające diagnozy, konsultacji lub terapii prowadzonej z udziałem lub przez psychiatrę dziecięcego. Nie trzeba chyba przekonywać, jak ważne jest, by młodzi ludzie otrzymali tego rodzaju psychiatryczną lub psychologiczną pomoc odpowiednio wcześnie. W przeciwnym razie możliwe są najbardziej drastyczne scenariusze – z próbami targnięcia się na własne życie włącznie.
Na potrzebę intensyfikacji wsparcia udzielanego młodym ludziom zwrócił uwagę Rzecznik Praw Dziecka. W pismach skierowanych do Minister Zdrowia podnosił, iż brak dostępności usług psychiatrów dziecięcych może prowadzić do bardzo negatywnych następstw. Wszelkiego rodzaju bariery na drodze do skorzystania z pomocy sprawiają bowiem, że nie dociera ona do znacznej liczby młodych ludzi, którzy rzeczywiście jej potrzebują.
W swoich pismach Rzecznik Praw Dziecka poruszył także kwestię rosnącej liczby samobójstw, jaką odnotowuje się wśród młodzieży w wieku 15–19 lat. Zasugerował, iż zjawisko to powinno być szerzej monitorowane, a przypadki prób samobójczych należy odnotowywać w centralnym systemie zbierania danych. Rozpoznanie skali zjawiska pozwoliłoby, zdaniem Rzecznika, właściwie zaplanować działania prewencyjne adresowane do młodzieży.
Problematyka zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży absorbuje w ostatnim czasie także członków rządu. Jest to głównie zasługa dwóch projektów rozporządzeń, które zostały przygotowane przez MEN – mowa o rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych, a także o rozporządzeniu w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (zw. dalej „rozporządzeniem o pomocy”).
Jak wyjaśnia MEN, planowane zmiany w poradnictwie i pomocy psychologiczno-pedagogicznej mają na celu zapewnienie świadczeń z zakresu tego rodzaju pomocy jak najbliżej dziecka/ucznia, w jego środowisku wychowania i nauczania – tzn. w przedszkolu, szkole i placówce.
Celowi temu służyć ma uszczegółowienie zadań poradni. Uszczegółowienie to dotyczyć ma zwłaszcza:
- współpracy ze szkołą w rozpoznawaniu specyficznych trudności w uczeniu się dzieci (w tym ryzyka dysleksji),
- współpracy z przedszkolem, szkołą i placówką w opracowywaniu i wdrażaniu indywidualnych programów dla uczniów niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
- programów wsparcia dla uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się,
- programów dla uczniów wybitnie zdolnych,
- udziału w okresowej ocenie efektywności realizowanych z uczniem zajęć.
Zdaniem MEN nauczyciele, korzystając z pomocy osób zatrudnionych w poradni, będą w stanie lepiej przygotować się do czekających ich zadań. Chodzi w szczególności o te zadania, które będą od nich wymagały nowych umiejętności w pracy z uczniem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Pod rządami nowego rozporządzenia zwiększona zostać ma częstotliwość konsultacji nauczycieli przedszkoli, szkół i placówek z pracownikami poradni. Współpraca pracowników poradni z przedszkolem, szkołą i placówką służyć będzie poprawie świadczonej uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także wzbogaceniu wiedzy i umiejętności nauczycieli.
W świetle przepisów projektu pracownicy poradni będą obowiązani udzielać nauczycielom merytorycznego wsparcia. Przybędzie im także innych obowiązków. Będą mianowicie zobowiązani do prowadzenia edukacji w zakresie dotyczącym ochrony zdrowia psychicznego. Działania te prowadzone mają być wśród uczniów, rodziców i nauczycieli. Pracownicy poradni będą mogli także w większym aniżeli dotychczas stopniu prowadzić zajęcia o charakterze terapeutycznym, jak również wspierać szkoły i placówki w podejmowanych działaniach w trakcie sytuacji kryzysowych, czy też w innych, szczególnie trudnych sprawach.
Zmiany niesie ze sobą także drugi projekt przepisów wykonawczych – rozporządzenie o pomocy. Pierwsza z owych zmian dotyczy zajęć psychoedukacyjnych. Ta forma pomocy, wyróżniona w dotychczas obowiązującym rozporządzeniu, nie została wyodrębniona w ministerialnym projekcie. Zajęcia psychoedukacyjne zostały w nim zastąpione możliwością prowadzenia oddziaływań innego rodzaju, np. szkoleń, porad, konsultacji – organizowanych zarówno w formach indywidualnych, jak i grupowych, w trakcie spotkań z rodzicami, uczniami i nauczycielami.
Jak podkreśla MEN, tematyka i forma prowadzonych np. z rodzicami warsztatów, szkoleń czy spotkań będzie mogła uwzględniać indywidualne potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne ucznia. Analogiczne wnioski dotyczą zdiagnozowanych problemów lokalnego środowiska. Praktyczna realizacja założeń nowego rozporządzenia z założenia uwzględniać ma także funkcjonujące dotychczas zajęcia psychoedukacyjne. Tak skonstruowane regulacje prawne powinny zapewnić szeroki katalog usług świadczonych w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Celem ich wprowadzenia jest także zwiększenie autonomii szkół w podejmowaniu różnego rodzaju oddziaływań oraz umożliwienie planowania współpracy ze środowiskiem domowym dzieci i młodzieży.
Nowy projekt rozporządzenia przewiduje też inne, znaczące zmiany w stosunku do regulacji obowiązujących. Wiążą się one chociażby z indywidualizacją podejścia do uczniów. Ma ona doprowadzić, w mniemaniu autorów rozporządzenia, do intensyfikacji oddziaływań edukacyjnych dostosowanych do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz jego psychofizycznych możliwości.
Indywidualizacja dotyczy też innych obszarów oddziaływań nauczycieli, a część spośród proponowanych w tym zakresie regulacji budzi znaczne kontrowersje. Za przykład posłużyć mogą przepisy, zgodnie z którymi nauczyciele i specjaliści zatrudnieni w szkole mają opracowywać i realizować indywidualne programy edukacyjno-terapeutyczne dla uczniów niepełnosprawnych. Inne przykładowe zadania jakie stoją przed nauczycielami to konieczność opracowywania indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych, odpowiednio o charakterze resocjalizacyjnym lub socjoterapeutycznym dla uczniów niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
Nie są to bynajmniej jedyne wyzwania, jakie stawia przed nauczycielami projekt nowego rozporządzenia. Zakłada on mianowicie powołanie specjalnych Zespołów, w skład których mieliby wchodzić nauczyciele, wychowawcy i specjaliści prowadzący zajęcia z uczniem. Zadaniem wspomnianego Zespołu ma być rozpoznawanie problemów ucznia, a także określanie form i sposobów udzielania mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, odpowiednio do dokonanego rozpoznania.
Nauczyciel ma odgrywać w Zespole znaczącą rolę, co oznacza również, że na jego barkach spoczywać będzie wiele nowych obowiązków. Będzie on miał za zadanie dokonać analizy poziomu wiadomości, umiejętności i funkcjonowania ucznia oraz określić trudności, na jakie napotyka w pracy z nim. Na podstawie tych danych, a także informacji pochodzących z orzeczeń i opinii wydanych w poradni psychologiczno-pedagogicznej planowana będzie indywidualna ścieżka edukacyjna lub edukacyjno-terapeutyczna. Także i to stanowi zadanie nauczyciela, któremu ma ponadto przypaść w udziale zalecanie odpowiednich form wsparcia dziecka oraz okresowe dokonywanie oceny efektywności ich realizacji.
Samodzielna realizacja wymienionych powyżej zadań wydaje się być niemożliwa. Dlatego też w projekcie rozporządzenia obliguje się poradnie psychologiczno-pedagogiczne do udzielania wsparcia merytorycznego nauczycielom organizującym pomoc psychologiczno-pedagogiczną dla uczniów w przedszkolu, szkole i placówce. Przedstawiciele poradni będą zaś mogli uczestniczyć w pracach Zespołu na wniosek dyrektora.
Problemy psychiczne, z jakimi borykają się uczniowie, to bez wątpienia swego rodzaju znak czasów. Skuteczne zwalczanie zagrożeń w tym zakresie wymaga poszukiwania wciąż nowych rozwiązań i ulepszania już istniejących pomysłów.
MEN deklaruje, że konsekwencją zmian proponowanych przez resort będzie powstanie nowoczesnego systemu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w którym uwzględnione zostaną indywidualne potrzeby każdego ucznia. Takiego efektu podjętych inicjatyw możemy sobie wszyscy życzyć.
Tomasz Biegański