Biblioteka Prawa Oświatowego

ZAMÓW DOSTĘP
Przypomnij mi login i hasło
Wyszukiwanie zaawansowane »

Dożywianie uczniów w szkołach pod lupą NIK

Dożywianie uczniów w szkołach pod lupą NIK

Dożywianie uczniów w szkołach pod lupą NIK

W okresie od września do grudnia 2009 r. ośrodki pomocy społecznej w siedmiu małopolskich gminach poddane zostały kontroli NIK. Celem działań podjętych przez Izbę było sprawdzenie skuteczności i prawidłowości realizacji przez gminy programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w latach 2006-2009. Końcowy raport nie pozostawia wątpliwości - rozdźwięk między założeniami a praktyką jest nadal duży.

 

Rządowy program w zakresie dożywiania funkcjonuje na podstawie ustawy z dnia 29.12.2005 r. o ustanowieniu Programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” (Dz.U. Nr 267, poz. 2259, z późn. zm.). Zakres podmiotowy pomocy obejmuje dzieci do 7 roku życia, uczniów do ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej oraz osoby dorosłe. Choć dożywianie należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, wsparcie państwa jest w tym wypadku nieodzowne. Pomoc wszystkim potrzebującym przekracza bowiem możliwości finansowe samorządów.

O tym, że potrzebujących nie brakuje, i że jest wśród nich wiele dzieci, świadczyć mogą wyniki przeprowadzonych w ostatnich latach badań. Według publikacji Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie „Ubogie dzieci Małopolski”, w rodzinach wspieranych przez pomoc społeczną żyje 20% dzieci. Większość z nich doświadcza poważnego niedostatku, który obejmuje zarówno  podstawowe kwestie związane z przetrwaniem, jak i potrzeby związane z uczestnictwem w życiu  społecznym. 

Niedożywienie dzieci najczęściej ma miejsce w rodzinach dotkniętych ubóstwem. Wbrew pozorom jednak problem ten nie zawsze jest efektem „obiektywnego” ubóstwa: pojawia się również jako efekt złego żywienia dziecka oraz wadliwego kształtowania  zachowań  żywieniowych. Jak wynika z badań, oddziaływanie czynników tj. późniejszy powrót do domu rodziców niż dzieci, niechęć wielu dzieci do korzystania ze stołówek szkolnych, przedkładanie pustych kalorii i przekąsek nad ciepły obiad – również może prowadzić do niedożywienia. W tym wypadku rozwiązanie problemu nie leży  jedynie w dożywianiu, ale także w promowaniu wśród dzieci właściwych nawyków żywieniowych.

Dożywianie

Jak wykazała kontrola NIK, zarówno w zakresie dożywiania jak i kreowania prawidłowych nawyków żywieniowych polskim szkołom daleko do realizacji założeń programu rządowego. W programie tym przewidziano, iż zasadą jest udzielanie świadczenia w postaci posiłku. Jedynie w wyjątkowych okolicznościach – gdy możliwość taka nie istnieje bądź gdy pomoc w tej formie byłaby nieuzasadniona z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, pomoc może być udzielona w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, a także w formie świadczenia rzeczowego. Przeważającą formą pomocy udzielanej przez skontrolowane placówki była tymczasem  pomoc w formie zasiłku.

Posiłki z kolei, o ile w ogóle były wydawane, odznaczały się częstokroć niską jakością. W 2009 r. prawie 60% uczniów otrzymywało pożywienie, które nie spełniało norm Instytutu Żywności i Żywienia – tj. jednodaniowe obiady oraz bułki lub kanapki. Warto przy tym zauważyć, że choć jest to wysoki odsetek, to i tak odnotowano widoczny postęp na tym polu w porównaniu z latami ubiegłymi. Nadal jednak tylko w trzech spośród siedmiu skontrolowanych gmin zapewniano ciepły posiłek wszystkim uczniom dożywianym w szkołach.

Lista nieprawidłowości na tym się bynajmniej nie kończy. W żadnej z 18 szkół, które zostały poddane kontroli sposobu żywienia nie oceniono pozytywnie, a podstawą do tak surowej oceny były liczne uchybienia stwierdzone przez kontrolerów NIK. Dotyczyły one m.in. procesu przygotowania pożywienia, jak również jego wartości odżywczej i kalorycznej.

Odrębny problem w małopolskich realiach stanowił sposób dystrybucji posiłków. Zagadnienie to nabierało szczególnej wagi wówczas, gdy pomoc w zakresie dożywiania udzielana była pod postacią bułek i drożdżówek. Otrzymywali je zwykle tylko uczniowie objęci pomocą społeczną, co w sposób oczywisty prowadziło do społecznej stygmatyzacji tej grupy dzieci i młodzieży. Nie może zatem dziwić, że część dzieci i ich rodziców niechętnie odnosiła się do takiej formy pomocy. Zdarzały się też przypadki odmowy skorzystania ze świadczeń przez wzgląd na ww. aspekt.

Promocja zdrowego żywienia

Tylko dwie gminy spośród skontrolowanych gmin (Brzesko i Kraków) przystąpiły jesienią 2008 r. do wieloletniego programu „Globalna strategia WHO dotycząca diety, aktywności fizycznej i zdrowia”. Wspomniany program realizowany był zwłaszcza poprzez upowszechnianie w trakcie zajęć lekcyjnych zasad prawidłowego żywienia, a także ograniczenie dostępności barwionych napojów gazowanych, niezdrowych słodyczy oraz przekąsek ziemniaczanych w sklepikach szkolnych.

Niewielki był także poziom uczestnictwa szkół w innych programach i projektach mających na celu popularyzację zdrowego stylu życia, w tym zasad zdrowego żywienia. Największe zaangażowanie w tym zakresie wykazały szkoły w Krakowie i w gminie Klucze. W stolicy Małopolski aż 73 szkoły uczestniczyły w programie „Trzymaj formę!”, a 33 otrzymały certyfikat „Szkoła promująca zdrowie”. W gminie Klucze do programów tych przystąpiło 6 z 11 szkół. Ponadto w Krakowie od 2008 r. blisko 1000 uczniów szkół podstawowych objętych zostało programami profilaktycznymi z zakresu zwalczania nadwagi i otyłości.

Przy tej okazji należy jednak wspomnieć, że w przypadku skontrolowanych szkół promocja zasad zdrowego odżywiania nie zawsze szła w parze z respektowaniem tychże zasad przy okazji dożywiania. Jako przykład posłużyć może jedna z placówek, uczestniczących w programie „Szkoła promująca zdrowie”. Promocja zdrowia nie obejmowała najwyraźniej tych spośród uczniów, którzy byli podopiecznymi ośrodka pomocy społecznej, jako że dożywiano ich drożdżówkami.

Tego rodzaju nieprawidłowości stały się podstawą do dokonania przez NIK adekwatnych czynności pokontrolnych. Izba zwróciła się m.in. do MPiPS o określenie zasad monitorowania Programu przez wojewodów. W odpowiedzi Minister poinformował o podjętych działaniach naprawczych. Wystąpił także do MEN oraz wszystkich wojewodów o współpracę przy realizacji zaleceń pokontrolnych NIK.


Opracowano na podstawie: „Informacja o wynikach skuteczności i prawidłowo-ści realizacji przez gminy województwa małopolskiego programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” w latach 2006-2009, www.nik.gov.pl

Tomasz Biegański

Czytaj również