Karta zgodna z ustawą zasadniczą
Karta zgodna z ustawą zasadniczą
Zobowiązanie gminy do stosowania przepisów Karty Nauczyciela w zakresie wynagradzania nauczycieli zatrudnionych w publicznych placówkach oświatowych nie narusza konstytucji - orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dn. 09.06.2010 r. po rozpoznaniu wniosku Rady Gminy Stoszowice dotyczącego zasad zatrudniania nauczycieli (sygn. K 29/07).
Gmina Stoszowice zaskarżyła do TK przepisy Karty Nauczyciela nakładające na podmioty prowadzące placówki oświatowe obowiązek zatrudniania nauczycieli na zasadach ustalonych w Karcie Nauczyciela. Zdaniem wnioskodawcy stosowanie tych zasad często wiąże się z wyższymi kosztami usług oświatowych, ponadto zmusza samorządy do prowadzenia placówek wbrew zasadom gospodarności – za to z maksymalnym uwzględnieniem interesów ekonomicznych nauczycieli. Pracownicy oświatowi korzystają z szeregu dyskryminujących przywilejów, naruszających interesy majątkowe gminy (samorządy muszą z góry wypłacać nauczycielom określone wynagrodzenie oraz różne dodatki do pensji, a także zapewniać im długie urlopy wypoczynkowe i zdrowotne). Ponadto prowadzenie szkół na podstawie Karty Nauczyciela narzuca określoną formę realizacji zadań gminy, co narusza jej swobodę organizacyjną i pośrednio interesy członków wspólnoty samorządowej.
Zadaniem Trybunału było wydanie orzeczenia w sprawie zgodności art. 1 ust 1 pkt 1 Karty Nauczyciela w związku z art. 5 ust. 5 oraz art. 5a ust. 2 ustawy o systemie oświaty z art. 2 w związku z art. 32 w związku z art. 167 ust. 1, art. 16 ust. 2, art. 166 ust. 1 Konstytucji RP. Sędziowie uznali, że zakwestionowane przepisy oświatowe nie naruszają zasad konstytucji.
Uzasadniając wyrok, TK stwierdził, że zadania oświatowe gminy, o których mowa w art. 5 ust. 5 i art. 5a ust. 2 pkt 1 u.s.o., polegają na zapewnieniu w publicznych szkołach, przedszkolach i gimnazjach kształcenia, wychowania i opieki. Zadania te należą do obligatoryjnych zadań własnych gminy, co oznacza, że są wykonywane przez gminę samodzielnie, we własnym imieniu, na własną odpowiedzialność i z własnych środków. Państwo wspiera samorząd, uzupełniając jego dochody przeznaczone na realizację zadań oświatowych ustalaną corocznie w ustawie budżetowej częścią oświatową subwencji ogólnej.
W ocenie wnioskodawcy, zobowiązanie gminy do stosowania przepisów KN w zakresie wynagradzania nauczycieli narusza zasadę równości wyrażoną w art. 32 konstytucji. Jak wskazał Trybunał, z uzasadnienia zarzutu nie wynika jednak, których podmiotów on dotyczy, a przyjęta przez wnioskodawcę argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Gmina nie ma bowiem legitymacji do występowania z wnioskiem w sprawie konstytucyjności regulacji przewidujących lepsze, jej zdaniem, traktowanie pracowników pedagogicznych zatrudnionych w publicznych placówkach oświatowych względem pracowników dydaktycznych zatrudnionych w placówkach niepublicznych. Kolejny kierunek argumentacji nie odpowiada zaś przyjętemu w orzecznictwie TK rozumieniu zasady równości. Sędziowie zaznaczyli, że porównywanie sytuacji prawnej gmin oraz osób fizycznych i prawnych zakładających i prowadzących placówki oświatowe jest niemożliwe, gdyż nie są to podmioty podobne w rozumieniu art. 32 konstytucji. Zakwestionowana regulacja nie jest zatem niezgodna z art. 32 konstytucji.
Radni podnieśli także, że zaskarżone przepisy naruszają art. 167 ust. 1 konstytucji, nakładający na ustawodawcę obowiązek zachowania odpowiedniej proporcji między wysokością dochodów gminy a zakresem przypadających jej zadań. Dla uznania, iż regulacja powodująca niekorzystny rezultat finansowy dla gmin jest niezgodna z ustawą zasadniczą, konieczne jest jednak wykazanie – na podstawie całościowej analizy wszystkich źródeł dochodów gminy – że w jej skutek gmina nie jest w stanie realizować swoich zadań własnych. Wnioskodawca nie spełnił tego warunku, a zatem zakwestionowane przepisy nie są niezgodne z art. 167 ust. 1 konstytucji.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady samodzielności gminy, wyrażonej w art. 16 ust. 2 konstytucji, Trybunał przypomniał, iż samodzielność gminy nie jest wartością absolutną i może podlegać pewnym ograniczeniom. Ograniczenia są dopuszczalne wyłącznie w formie ustawy i muszą znajdować uzasadnienie w konstytucyjnie określonych celach i wartościach. W analizowanej sprawie obowiązek stosowania KN do wynagradzania nauczycieli wynika z przepisów rangi ustawowej. Nie jest ograniczeniem samodzielności gminy, lecz dopuszczalną na gruncie art. 16 ust. 2 konstytucji konkretyzacją zadania gminy, uzasadnioną nadrzędnym celem, jakim jest zapewnienie powszechności oświaty publicznej, niemożliwe bez oparcia jej na jednolitych zasadach, w tym także w zakresie wynagradzania nauczycieli. W związku z tym zaskarżone przepisy są zgodne z art. 16 ust. 2 konstytucji.
Z kolei rozpatrując zarzut naruszenia art. 166 ust. 1 konstytucji, Trybunał uznał za niezasadne twierdzenia wnioskodawcy, że zakwestionowane przepisy zobowiązują gminę do zaspokajania potrzeb wyłącznie jednej grupy zawodowej, nie zaś ogółu jej mieszkańców. W ocenie Trybunału, realizując zadania oświatowe, gmina zaspokaja potrzeby – w tym wypadku edukacyjne – wspólnoty jej mieszkańców. Jednolite zasady wynagradzania nauczycieli są jednym ze środków do realizacji tego zadania, gwarantującym odpowiedni poziom nauczania i możliwie równy dostęp do oświaty mieszkańców gminy, tworzących wspólnotę samorządową. Zakwestionowane przepisy są zatem zgodne z art. 166 ust. 2 konstytucji.
TK przypomniał także, że orzekając, jest związany granicami wniosku. Tym samym nie może uzupełniać wniosku, formułując samodzielnie argumenty przemawiające na rzecz niekonstytucyjności zakwestionowanych przepisów. Stanowiłoby to naruszenie wyrażonej w art. 66 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym zasady skargowości.
Źródło: TK