Rozliczanie godzin dodatkowych
Rozliczanie godzin dodatkowych
Czas pracy nauczycieli, a w szczególności wymiar nauczycielskiego pensum, zawsze stanowił newralgiczny punkt w dyskusjach pomiędzy rządem a nauczycielami i reprezentującymi ich związkami zawodowymi. W listopadzie ubiegłego roku znowelizowano art. 42 Karty Nauczyciela. Pensum dydaktyczne pozostało bez zmian, ale nauczyciele zostali zobowiązani do realizacji zajęć dodatkowych. Teraz MEN wyjaśnia, jak rozliczać te zajęcia.
Od początku tego roku szkolnego nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych prowadzą – w ramach 40-godzinnej tygodniowej normy czasu pracy – dodatkowe zajęcia w wymiarze jednej godziny w tygodniu. Jedna godzina zajęć dodatkowych przemnożona przez liczbę tygodni występujących w półrocznym okresie rozliczeniowym daje liczbę godzin, które nauczyciel ma przepracować w ciągu półrocza. Ustalona w ten sposób pula godzin odnosi się tylko do sytuacji standardowej, czyli nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć oraz pracującego – bez przerw spowodowanych niezdolnością do pracy – przez całe pół roku.
Sprawy komplikują się, kiedy nauczyciel choruje i nie realizuje dodatkowych zajęć, bo to oznacza, że obowiązujący go wymiar zajęć trzeba obniżyć. Jeszcze gorzej, jeśli chorujący nauczyciel jest niepełnozatrudniony: również wymiar zatrudnienia ma wpływ na wymiar zajęć dodatkowych. Sposób postępowania w takich sytuacjach określa art. 42 ust. 3b i 3c KN. Ustalony w tych przepisach mechanizm obniżania wymiaru zajęć dodatkowych wydaje się prosty i pozbawiony jakichkolwiek „interpretacyjnych” pułapek. Nic bardziej mylnego. Uważna lektura kończy się zadaniem kilku pytań, na które – jak się okazuje – bardzo trudno znaleźć odpowiedź w oparciu o samą tylko analizę przepisów. Co zrobić z nauczycielem, który był chory trzy dni? Czy należy mu obniżyć wymiar zajęć o 1 godzinę? Co, jeśli godzina, którą miał przepracować, przypadła właśnie w dniu jego nieobecności? Jak obniżyć wymiar zajęć nauczycielowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze?
Odpowiedzi na te i inne pytania poszukamy w wydanym ostatnio komunikacie MEN dotyczącym sposobu wykonywania nowych regulacji art. 42 KN. Resort zastrzega jednak, że zawarte w komunikacie wyjaśnienia nie stanowią wiążącej wykładni prawa.
O jedną godzinę mniej za każdy tydzień choroby
Nauczycielowi, który z powodu niezdolności do pracy jest nieobecny w szkole przez tydzień, pomniejsza się pulę zajęć dodatkowych, pozostających do przepracowania w półrocznym okresie rozliczeniowym, o jedną godzinę. W standardowym przypadku (tygodniowej nieobecności) obowiązuje więc prosta zasada: jeden tydzień nieobecności, jedna godzina zajęć mniej do zrealizowania. Jak wskazuje MEN, reguła ta wynika z faktu, że nauczyciela zatrudnionego w wymiarze pełnego pensum obowiązuje pięciodniowy tydzień pracy. Oznacza to, że tydzień niezdolności do pracy to pięć dni roboczych. Stąd już prosty wniosek, że w rozliczeniu półrocznym krótsze niż tydzień okresy usprawiedliwionej nieobecności należy sumować i za każdą pięciodniową nieobecność z puli godzin dodatkowych potrącić jedną godzinę zajęć.
Tylko niezdolność do pracy obniża wymiar zajęć dodatkowych
Nauczycielowi, który jest nieobecny w szkole z innego z powodu niż niezdolność do pracy, nie obniża się wymiaru zajęć dodatkowych. Inną usprawiedliwioną nieobecnością może być np. urlop bezpłatny, wychowawczy czy szkoleniowy. Nauczyciel korzystający z tych urlopów nie może liczyć na obniżenie wymiaru zajęć, a po powrocie do pracy będzie musiał zrealizować „opuszczone” zajęcia.
Im niższe pensum tym mniej godzin dodatkowych
Nauczyciele zatrudnieni w niepełnym wymiarze mają do przepracowania mniej – proporcjonalnie do obowiązującego ich wymiaru zajęć – godzin dodatkowych. Zgodnie z przepisami KN wymiar dodatkowych godzin obniża się proporcjonalnie do wykonywanego wymiaru zajęć. Nauczyciel zatrudniony w wymiarze połowy pensum (9/18) będzie realizował tylko połowę z godzin dodatkowych prowadzonych przez pełnozatrudnionego kolegę. Liczbę godzin dodatkowych w półroczu należy więc przemnożyć przez pensum nauczyciela. Problem w stosowaniu zasady proporcjonalności może pojawić się w przypadku uzyskania wyniku składającego się z niepełnych godzin. Tej kwestii MEN nie poruszył w swoich wyjaśnieniach. Czy należy dokonać zaokrąglenia do pełnej godziny? Brak w tej materii dokładnych wytycznych może zrodzić różną praktykę. Wydaje się jednak, że – tak jak w przypadku ustalania wynagrodzenia za jedną godzinę przeliczeniową (por. § 2 ust. 2 i 3 rozp. płacowego MEN z dn. 31.01.2005 r. – Dz.U. Nr 22, poz. 181, z późn. zm.), czas zajęć do 0,5 godziny należałoby pominąć, a czas ponad 0,5 godziny zaokrąglić do pełnej godziny.
W tym miejscu należy wspomnieć o istotnym wyjątku. Zdaniem resortu nauczyciele, którzy wykonują zadania doradców metodycznych, oraz inni nauczyciele, którym obniżono pensum, powinni realizować zajęcia dodatkowe w obowiązującym w art. 42 wymiarze.
Ile minut w „godzinie dodatkowych zajęć”
MEN wyjaśnia też, co należy rozumieć pod pojęciem godzina dodatkowych zajęć, czyli ile minut ma ustawowa „godzina”. Zarówno w szkole podstawowej, gimnazjum, jak i w szkole ponadgimnazjalnej godzina lekcyjna trwa 45 minut. Jednak w uzasadnionych przypadkach jednostka lekcyjna może ulec „wydłużeniu” do tzw. godziny zegarowej. W szkołach podstawowych i gimnazjach lekcja może trwać od 30 do 60 minut pod warunkiem zachowania ogólnego tygodniowego czasu zajęć, a nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej (klas I–III) może sam decydować o długości poszczególnych zajęć edukacyjnych w ramach tygodniowego rozkładu zajęć.
Zatem „standardowa” godzina lekcyjna przeznaczona na zajęcia dydaktyczne trwa 45 minut, może być przedłużona najwyżej do 60. Inny charakter mają zajęcia opiekuńczo-wychowawcze, które trwają jedną godzinę zegarową. Dlatego czas trwania jednej godziny dodatkowej jest ściśle uzależniony od rodzaju zajęć, które nauczyciel w tym czasie prowadzi.
Szeroki wachlarz możliwości
Dodatkowe godziny to jedno z rozwiązań mających służyć zwiększaniu szans edukacyjnych uczniów. W tej kategorii mieszczą się zarówno zajęcia z uczniem zdolnym, jak i z uczniem mającym trudności z opanowaniem określonych obszarów wiedzy. Takie kryterium spełniają np. zajęcia przygotowujące do olimpiad przedmiotowych, konkursów, zawodów sportowych czy zajęcia wyrównawcze, przygotowujące do egzaminów. W ramach godzin dodatkowych nauczyciel może też rozwijać zainteresowania uczniów, prowadząc kółka zainteresowań, zajęcia fakultatywne, warsztaty literackie, teatralne, klub filmowy. Oferta szkoły zależy w dużej mierze od inwencji nauczycieli oraz potrzeb i zainteresowań uczniów. Dyrektor szkoły w porozumieniu z radą pedagogiczną podejmuje decyzje, jaka część puli godzin zajęć dodatkowych przeznaczyć np. na opiekę świetlicową, a jaką na inne rodzaje zajęć, biorąc oczywiście pod uwagę możliwości finansowe, kadrowe i lokalowe swojej placówki.
Ferie szkolne, dni wolne od pracy i przerwy w nauce
Półroczny okres rozliczeniowy, ustalony dla dodatkowych godzin w KN, nie obejmuje ferii zimowych i letnich, dni wolnych od pracy oraz przerw w nauce (np. okresów świątecznych), określonych w rozp. MENiS z dn. 18.04.2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz.U. Nr 46, poz. 432, z późn. zm.).
Nie każdy nauczyciel podlega nowym obowiązkom
Do grupy nauczycieli, którzy – ze względu na rodzaj placówki, w której są zatrudnieni – nie podlegają nowemu obowiązkowi, należą:
- nauczyciele pracujący w oddziałach przedszkolnych zorganizowanych w szkołach podstawowych
- nauczyciele zatrudnieni w placówkach kształcenia praktycznego, takich jak np. centra kształcenia praktycznego (nie są to bowiem szkoły ponadgimnazjalne),
- nauczyciele zatrudnieni w placówkach doskonalenia nauczycieli, nauczyciele-konsultanci,
- wychowawcy placówek opiekuńczo-wychowawczych,
- wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni pracujący w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, nauczyciele-wychowawcy pracujący w zespołach pozalekcyjnych, grupach wychowawczych w zakładach opieki zdrowotnej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego,
- nauczyciele kolegiów nauczycielskich,
- nauczyciele kolegiów pracowników służb społecznych,
- nauczyciele szkół artystycznych,
- nauczyciele szkół przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP,
- dyrektorzy i wicedyrektorzy szkół oraz nauczyciele, którzy pełnią obowiązki dyrektora lub wicedyrektora w zastępstwie nauczyciela.
Podsumowanie
Ministerialne wskazówki dotyczące realizowania i rozliczania godzin dodatkowych, można podsumować w kilku punktach:
- dodatkowe godziny rozlicza się w okresach półrocznych, nie obejmujących ferii szkolnych, dni wolnych od pracy i przerw w nauce przewidzianych w organizacji roku szkolnego,
- czas trwania jednej godziny dodatkowej zależy od rodzaju zajęć,
- za każdy pięciodniowy okres nieobecności w pracy z powodu choroby wymiar zajęć dodatkowych obniża się o 1 godzinę,
- wymiar zajęć dodatkowych jest proporcjonalny do wymiaru pensum nauczyciela.
W obliczu wątpliwości co do obowiązku prowadzenia dodatkowych zajęć przez niektóre grupy nauczycieli warto przywołać wytyczne MEN w tym zakresie. Resort wskazał, że art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b KN nakłada obowiązek realizowania dodatkowych zajęć na:
- nauczyciela szkoły podstawowej, gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej, w tym specjalnej,
- nauczyciela zatrudnionego na stanowisku wychowawcy świetlicy, wychowawcy internatu, bibliotekarza, psychologa, pedagoga, logopedy,
- nauczyciela zajmującego stanowisko kierownicze inne niż dyrektor i wicedyrektor,
- nauczyciela, któremu obniżono wymiar pensum,
- nauczyciela, któremu zmniejszono wymiar czasu pracy ze względu na niepełnosprawność.
Obowiązkiem prowadzenia tych zajęć objęty jest również nauczyciel szkoły podstawowej, gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej, w tym specjalnej:
- działającej przy placówce opiekuńczo-wychowawczej,
- wchodzącej w skład specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, młodzieżowego ośrodka wychowawczego, młodzieżowego ośrodka socjoterapii,
- zorganizowanej w zakładzie zdrowotnym, zakładzie opiekuńczo-leczniczym i zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego.
Małgorzata Tabaszewska