Nowe standardy kształcenia nauczycieli
Nowe standardy kształcenia nauczycieli
Niebawem do szkół i placówek trafią nauczyciele kształceni według nowych standardów - w dn. 17.01.2012 r. MEN podpisał przedłożone przez resort nauki i szkolnictwa wyższego rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela. Przewidziano w nim m.in. rezygnację z kształcenia dwuspecjalnościowego, podział na moduły oraz większy nacisk na praktyczne przygotowanie do wykonywania zawodu.
Skąd zmiany?
Skierowane do publikacji w Dzienniku Ustaw przepisy wykonawcze wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Przypomnijmy, że pozostają one w ścisłym związku z ostatnią, zeszłoroczną nowelizacją ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Uchwalona w dn. 18.03.2011 r. zmiana tej ustawy weszła w życie 01.10.2011 r. Z tym samym dniem utraciło moc rozp. MENiS z dn. 07.09.2004 r. w sprawie standardów kształcenia nauczycieli (Dz.U. Nr 207, poz. 2110). Minister ds. nauki i szkolnictwa wyższego, w porozumieniu z ministrem edukacji, został zobowiązany do wydania nowego aktu wykonawczego regulującego tę materię w sposób zgodny z nowym brzmieniem ww. ustawy.
Poprzednio obowiązujące rozp. MENiS z dn. 07.09.2004 r. przewidywało obowiązek zapewnienia przez uczelnię prowadzącą kształcenie przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela studentom studiów I stopnia w specjalności nauczycielskiej przygotowania do nauczania dwóch przedmiotów. W nowym rozporządzeniu jest mowa o uzyskiwaniu w toku studiów przygotowania do nauczania wyłącznie jednego przedmiotu (prowadzenia zajęć); przygotowanie do nauczania kolejnego przedmiotu będzie mogło być realizowane fakultatywnie. Odstąpienie od wymogu kształcenia dwuspecjalnościowego, obowiązkowego dotychczas na studiach I stopnia – to jedna z ważniejszych zmian, będących pokłosiem nowelizacji ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym.
Nowa organizacja kształcenia
Zgodnie z nowymi standardami przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela będzie prowadzone na studiach I i II stopnia, jednolitych studiach magisterskich oraz na studiach podyplomowych. Na studiach I stopnia kształcenie obejmie wyłącznie przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela w przedszkolach i szkołach podstawowych. Dopiero ukończenie kształcenia na studiach II stopnia i jednolitych studiach magisterskich da kwalifikacje do pracy we wszystkich typach szkół i rodzajach placówek.
Przygotowanie zawodowe (nauczycielskie) będzie miało charakter modułowy. W ramach przygotowania do nauczania pierwszego przedmiotu (prowadzenia zajęć) kandydat na nauczyciela zrealizuje trzy obowiązkowe moduły: przygotowanie merytoryczne do nauczania pierwszego przedmiotu lub prowadzenia zajęć (moduł 1), przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne (moduł 2) oraz przygotowanie dydaktyczne (moduł 3).
Poszerzenie kwalifikacji o uprawnienia do nauczania drugiego przedmiotu lub do pracy w szkołach specjalnych będzie możliwe po zrealizowaniu dodatkowych modułów: modułu 4 prowadzonego dla osób chcących uzyskać kwalifikacje do nauczania kolejnego przedmiotu (prowadzenia zajęć) oraz modułu 5 zapewniającego przygotowanie w zakresie pedagogiki specjalnej.
Na studiach podyplomowych przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela będzie prowadzone w zakresie modułu 2, 3, 4 i 5.
Obciążenia godzinowe
Każdy z pięciu modułów – poza pierwszym, obejmującym przygotowanie merytoryczne, prowadzone zgodnie z opisem efektów kształcenia dla realizowanego kierunku studiów – składać się będzie z trzech komponentów, którym przypisano minimalną liczbę godzin zajęć. I tak:
- przygotowanie w zakresie psychologiczno-pedagogicznym obejmuje 90 godzin ogólnego przygotowania, 60 godzin przygotowania do nauczania na danym etapie edukacyjnym lub etapach edukacyjnych oraz 30 godzin praktyk,
- przygotowanie w zakresie dydaktycznym obejmuje 30 godzin podstaw dydaktyki, 90 godzin dydaktyki przedmiotu (rodzaju zajęć) na danym etapie edukacyjnym lub etapach edukacyjnych oraz 120 godzin praktyk,
- przygotowanie do nauczania kolejnego przedmiotu (prowadzenia zajęć) obejmuje określony wymiar godzin zapewniający merytoryczne przygotowanie, 60 godzin dydaktyki przedmiotu (rodzaju zajęć) na danym etapie edukacyjnym lub etapach edukacyjnych i 60 godzin praktyk,
- przygotowanie w zakresie pedagogiki specjalnej obejmuje 140 godzin przygotowania psychologiczno-pedagogicznego specjalnego, 90 godzin dydaktyki specjalnej i 120 godzin praktyk.
Więcej praktyk
Nowe standardy kształcenia nauczycieli kładą duży nacisk na nabywanie praktycznych umiejętności potrzebnych do wykonywania zawodu nauczyciela, zgodnie z założeniem, że wiedza teoretyczna ma wspierać nauczyciela w gromadzeniu praktycznych doświadczeń.
Zakłada się, że praktyki będą organizowane w różnych typach szkół i rodzajach placówek, a obowiązkowo w tych, do pracy w których absolwent studiów uzyskuje przygotowanie. Uczelnia prowadząca kształcenie powinna tak organizować zajęcia praktyczne, by student (słuchacz) miał możliwość udziału w różnorodnych formach aktywności: wizytach w szkołach i placówkach, obserwacji zajęć, asystowaniu nauczycielowi prowadzącemu zajęcia, samodzielnym prowadzeniu zajęć, planowaniu i omawianiu zajęć prowadzonych przez siebie i innych (nauczycieli, studentów, słuchaczy).
Jak podkreślają projektodawcy, zwiększenie roli kształcenia praktycznego jest szczególnie istotne w takich obszarach, jak kompetencje opiekuńcze i wychowawcze oraz diagnozowanie indywidualnych potrzeb ucznia. W ramach modułu 2 i 3 student (słuchacz studiów podyplomowych) odbędzie 150 godzin praktyk, w tym 30 z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego i 120 z zakresu przygotowania dydaktycznego. Osoba przygotowująca się do nauczania drugiego przedmiotu zrealizuje 60 godzin praktyk.
Elastyczność kształcenia
Wprowadzenie modułów obowiązkowych i fakultatywnych, których realizacja będzie możliwa zarówno w trakcie studiów I i II stopnia, jak i studiów podyplomowych, ma w założeniu zwiększyć elastyczność systemu kształcenia nauczycieli. Jak wskazano w uzasadnieniu do omawianego rozp., realizacja każdego z modułów, zarówno na studiach, jak i studiach podyplomowych, prowadzić będzie do uzyskania takich samych efektów kształcenia.
Oprócz standardowej ścieżki dochodzenia do pełnego przygotowania zawodowego (nauczycielskiego) – poprzez realizację modułu 1, 2 i 3 w toku studiów I lub II stopnia – nowe przepisy zapewniają też inne możliwości uzyskania tych samych uprawnień. Dotyczy to przede wszystkim absolwentów, którzy w toku studiów uzyskali przygotowanie merytoryczne do nauczania przedmiotu (prowadzenia zajęć), ale nie podjęli kształcenia w zakresie przygotowania psychologiczno-pedagogicznego i dydaktycznego. Takie osoby, chcąc zatrudnić się w charakterze nauczyciela, będą musiały uzupełnić swoje przygotowanie o treści realizowane w ramach modułu 2 i 3. Będzie to możliwe na studiach podyplomowych, z tym jednak zastrzeżeniem, że w przypadku absolwentów studiów I stopnia kształcenie na tych studiach będzie obejmować wyłącznie przygotowanie do pracy w przedszkolach i szkołach podstawowych. Nauczyciel z licencjatem nabędzie uprawnienia do nauczania na wyższych etapach edukacyjnych pod warunkiem, że ukończy studia II stopnia, a w ich trakcie zrealizuje moduł 1, 2 i 3 w zakresie zapewniającym przygotowanie do nauczania na III i IV etapie edukacyjnym.
W ramach studiów podyplomowych będzie można zdobyć nie tylko przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne i dydaktyczne, ale także poszerzyć kwalifikacje o dodatkowe uprawnienia. Absolwenci z tytułem licencjata lub magistra będą mogli podjąć w tym trybie kształcenie w zakresie modułu 4, przygotowujące do nauczania więcej niż jednego przedmiotu (prowadzenia zajęć).
Z kolei osoby zamierzające uzyskać przygotowanie do nauczania określonego przedmiotu (prowadzenia zajęć) w przedszkolach, szkołach i placówkach specjalnych lub integracyjnych (oddziałach specjalnych lub integracyjnych), będą mogły podjąć kształcenie w zakresie modułu 5. Jego realizacja umożliwi uzyskanie przygotowania do pracy w ww. placówkach w zakresie odpowiednim do przygotowania uzyskanego w wyniku realizacji modułów 1, 2 i 3 oraz rodzaju niepełnosprawności lub niedostosowania społecznego uczniów.
Małgorzata Tabaszewska