Nowe możliwości dla osób dorosłych - egzamin zawodowy w trybie eksternistycznym
Nowe możliwości dla osób dorosłych - egzamin zawodowy w trybie eksternistycznym
Od 1 stycznia 2013 r. kwalifikacje w zawodzie będzie można uzyskać także w drodze egzaminów eksternistycznych. W tym trybie odbywać się będą zarówno egzaminy potwierdzające kwalifikacje wyodrębnione w danym zawodzie, jak i egzaminy z zakresu kształcenia ogólnego w zasadniczej szkole zawodowej.
Dodatkowe możliwości uzyskania kwalifikacji przewiduje znowelizowana w sierpniu ubiegłego roku ustawa o systemie oświaty oraz podpisane właśnie rozp. MEN w sprawie egzaminów eksternistycznych, skierowane już do publikacji w Dzienniku Ustaw.
Szansa dla osób dorosłych
Egzaminy eksternistyczne to oferta skierowana do osób dorosłych. Obecnie może do nich przystąpić każdy, kto ukończył 18 lat i nie jest uczniem szkoły. Od 1 września tego roku i to się zmieni, bo resort postanowił zrezygnować z przepisów ograniczających dostęp do egzaminów eksternistycznych wyłącznie do osób niebędących uczniami szkoły. A to oznacza, że osoby zamierzające zdawać taki egzamin nie będą musiały składać dotychczas wymaganych oświadczeń.
Dotychczas na podstawie egzaminów eksternistycznych można było uzyskać świadectwo ukończenia szkoły podstawowej, gimnazjum lub liceum ogólnokształcącego. Od 1 stycznia 2013 r. w tym samym trybie będzie można uzyskać świadectwo potwierdzające kwalifikację wyodrębnioną w danym zawodzie, a następnie dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe. Świadectwo otrzyma osoba, która zda egzamin eksternistyczny potwierdzający kwalifikacje w zawodzie w zakresie danej kwalifikacji. Do uzyskania dyplomu konieczne będzie zgromadzenie świadectw potwierdzających wszystkie wymagane w danym zawodzie kwalifikacje oraz legitymowanie się odpowiednim poziomem wykształcenia: w zależności od wybranego zawodu – średnim lub zasadniczym zawodowym. Znowelizowany art. 10 u.s.o. stanowi, że dyplom dający prawo do wykonywania zawodu otrzyma również ta osoba, która posiada wszystkie wymagane świadectwa oraz zdała egzamin eksternistyczny z zakresu wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla zasadniczej szkoły zawodowej.
Egzamin eksternistyczny zawodowy
Włączenie egzaminów eksternistycznych w obszar kształcenia zawodowego stworzyło konieczność pojęciowego rozróżnienia między egzaminem eksternistycznym a egzaminem eksternistycznym zawodowym. Rozróżnienie to jest istotne, choćby ze względu na dzielące oba typy egzaminów odmienności w zakresie terminów czy warunków przeprowadzania tych egzaminów.
Kiedy w ww. rozp. jest mowa o „egzaminach eksternistycznych” bez bliższego określenia należy przez to rozumieć wszystkie dotychczasowe egzaminy eksternistyczne, czyli te przeprowadzane z zakresu obowiązkowych zajęć edukacyjnych określonych w ramowych planach nauczania odpowiednio szkoły podstawowej dla dorosłych, gimnazjum dla dorosłych oraz liceum ogólnokształcącego dla dorosłych, oraz – i to nowość – egzamin z zakresu wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla zasadniczej szkoły zawodowej.
Z kolei określenie „egzamin eksternistyczny zawodowy” zostało zarezerwowane dla egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, którego zdanie kończy się uzyskaniem świadectwa potwierdzającego daną kwalifikację zawodową. Egzamin eksternistyczny zawodowy zastąpi dotychczasowe egzaminy kwalifikacyjne umożliwiające uzyskanie tytułów zawodowych, przeprowadzane przez państwowe komisje egzaminacyjne powoływane przez kuratorów oświaty, zgodnie z przepisami rozp. MEN z dn. 03.02.2006 r. w sprawie uzyskiwania i uzupełniania przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych (Dz.U. Nr 31, poz. 216). Od 1 stycznia 2013 r. nie będzie już można zdawać egzaminów kwalifikacyjnych na tytuł zawodowy i tytuł mistrza.
Dwa lata pracy lub nauki
Do egzaminu eksternistycznego zawodowego dopuszczona zostanie osoba, która ukończyła gimnazjum albo ośmioletnią szkołę podstawową oraz co najmniej dwa lata kształciła się lub pracowała w zawodzie, w którym wyodrębniono daną kwalifikację zgodnie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego. Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu wskazanego na wstępie rozp., wymóg dwóch lat kształcenia się lub pracy w zawodzie obejmuje łącznie okresy kształcenia się np. w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe i na różnego rodzaju kursach w zakresie tego zawodu oraz obejmuje okresy pracy w tym zawodzie.
Do wniosku o dopuszczenie do egzaminu trzeba będzie dołączyć dokumenty potwierdzające spełnienie powyższych wymogów, a więc przede wszystkim świadectwo ukończenia jednej z ww. szkół. Z kolei do dokumentów poświadczających dwuletni okres nauki lub pracy cyt. rozp. (§ 10 ust. 2 pkt 2 rozp.) zalicza w szczególności świadectwa szkolne, indeksy, zaświadczenia dotyczące kształcenia się lub wykonywania pracy danym zawodzie lub świadectwa pracy.
We wniosku o dopuszczenie do egzaminu zdający będzie zobowiązany podać imię (imiona) i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, numer PESEL, a jeśli go nie posiada – serię i numer paszportu lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, adres zamieszkania, nazwę i symbol cyfrowy zawodu oraz nazwę kwalifikacji, w której zamierza zdawać egzamin eksternistyczny zawodowy, a także oznaczenie tej kwalifikacji; nazwę podaje się zgodnie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego, a oznaczenie zgodnie z podstawą programową kształcenia w zawodach. Osoba, która przystępuje do egzaminu eksternistycznego zawodowego po raz pierwszy, zamieści we wniosku stosowną informację. W przypadku ponownego przystąpienia do tego egzaminu zdający będzie musiał podać, której części wcześniej nie zdał – pisemnej albo praktycznej – i którą zamierza zdawać jeszcze raz.
Egzaminy przez cały rok
W odróżnieniu od pozostałych egzaminów eksternistycznych, które przeprowadza się w dwóch sesjach, egzamin eksternistyczny zawodowy będzie można zdawać przez cały rok szkolny, w terminie ustalonym przez dyrektora komisji okręgowej w uzgodnieniu z dyrektorem CKE. Odejście od sesyjności jest w tym przypadku konieczne, by osoba, która ukończy kształcenie teoretyczne w zasadniczej szkole zawodowej, nie musiała czekać kilka miesięcy na możliwość przystąpienia do egzaminu potwierdzającego ostatnią kwalifikację w zawodzie aż do października.
Inne egzaminy eksternistyczne organizowane będą dwa razy w ciągu roku: w zimowej sesji egzaminacyjnej – w okresie od 1 lutego do ostatniego dnia lutego, oraz w sesji jesiennej – w okresie od 1 października do 31 października. W tych terminach będzie można zdawać egzaminy z zakresu obowiązkowych zajęć edukacyjnych określonych w ramowych planach nauczania szkoły podstawowej dla dorosłych, gimnazjum dla dorosłych, liceum ogólnokształcącego dla dorosłych lub z zakresu wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla zasadniczej szkoły zawodowej.
W przypadku egzaminu eksternistycznego zawodowego wniosek ze wszystkimi wymaganymi dokumentami będzie można złożyć w dwóch terminach: do 31 stycznia – co da możliwość przystąpienia do egzaminu jeszcze w roku złożenia wniosku; dla osób, które złożą wniosek do 30 września, egzamin zostanie zorganizowany w roku następnym.
Zgodnie z zasadą sformułowaną w § 11 ust. 6 cyt. rozp. egzamin eksternistyczny zawodowy nie może być przeprowadzony wcześniej niż przed upływem 3 miesięcy od dnia złożenia wniosku. O dokładnym terminie egzaminu o.k.e. poinformuje osobę dopuszczoną nie później niż na 2 miesiące przed terminem tego egzaminu.
Nie wszystkie zawody
Nie z każdego zawodu będzie można przystąpić do egzaminu eksternistycznego. Zawody, w zakresie których egzamin ten nie będzie przeprowadzany, określa załącznik do cyt. rozp. W zamieszczonej tam tabeli znalazło się 17 zawodów – 15, dla których ministrem właściwym jest Minister Zdrowia, oraz 2, dla których ministrem właściwym jest Minister Środowiska. Z zakresu egzaminów eksternistycznych wyłączone zostały takie zawody jak ratownik medyczny, terapeuta zajęciowy, opiekunka dziecięcia, technik geolog, technik wiertnik.
Kontynuacja kształcenia
W trakcie prac legislacyjnych nad cyt. rozp. Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kadry Kierowniczej Oświaty zgłosiło uwagi dotyczące możliwości kontynuacji kształcenia przez osoby, które zdały egzaminy eksternistyczne z zakresu wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla zasadniczej szkoły zawodowej, ale nie ukończyły kwalifikacyjnych kursów zawodowych. Zrodziło się bowiem pytanie, czy osoby te będą mogły kontynuować kształcenie począwszy od II klasy liceum ogólnokształcącego dla dorosłych.
W odpowiedzi skierowanej do OSKKO resort zapewnił, że planowane jest wprowadzenie do rozp. MEN z dn. 20.02.2004 r. w sprawie warunków i trybu przyjmowania uczniów do szkół publicznych oraz przechodzenia z jednych typów szkół do innych (Dz.U. Nr 26, poz. 232, z późn. zm.) przepisu, który stworzy taką możliwość. Oznacza to, że osoby dorosłe, które zdały wszystkie egzaminy eksternistyczne z zakresu wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla zasadniczej szkoły zawodowej, będą mogły zostać przyjęte do II klasy liceum ogólnokształcącego dla dorosłych.
Małgorzata Tabaszewska