Biblioteka Prawa Oświatowego

ZAMÓW DOSTĘP
Przypomnij mi login i hasło
Wyszukiwanie zaawansowane »

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze - zmieniły się zasady kierowania nieletnich

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze - zmieniły się zasady kierowania nieletnich

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze - zmieniły się zasady kierowania nieletnich

Z końcem ubiegłego roku zmieniły się zasady kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych - w dn. 31.12.2011 r. weszło w życie rozp. MEN z dn. 27.12.2011 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (Dz.U. Nr 296, poz. 1755).

Ma to związek ze zmianami, jakie w zakresie zasad umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych wprowadziła ustawa z dn. 09.06.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. Nr 149, poz. 887).


Odrębne przesłanki kierowania do MOS i MOW

Mocą ustawy wprowadzającej system pieczy zastępczej znowelizowana została ustawa z dn. 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109, z późn. zm.). Najistotniejsza zmiana polega na rozdzieleniu sposobu kierowania do młodzieżowych ośrodków socjoterapii (MOS) i młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW). Jest to związane z inną specyfiką i celem funkcjonowania tych placówek.

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze są prowadzone dla dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania i resocjalizacji. Do zadań MOW należy eliminowanie przyczyn i przejawów niedostosowania społecznego oraz przygotowanie wychowanków do życia zgodnego z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi. Z kolei młodzieżowe ośrodki socjoterapii  prowadzi się dla dzieci i młodzieży, które z powodu zaburzeń rozwojowych, trudności w uczeniu się i zaburzeń w funkcjonowaniu społecznym są zagrożone niedostosowaniem społecznym i wymagają stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania i socjoterapii. Do zadań MOS należy eliminowanie przyczyn i przejawów zaburzeń zachowania oraz przygotowanie wychowanków do życia zgodnego z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi. Różny jest więc sposób oddziaływania na wychowanków obu placówek – w MOS uczestniczą oni w zajęciach terapeutycznych oraz profilaktyczno-wychowawczych, a także w zajęciach specjalistycznych organizowanych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej; dla wychowanków MOW organizowane są zajęcia resocjalizacyjne, rewalidacyjne dla osób niepełnosprawnych, a także zajęcia specjalistyczne.

Od 01.01.2012 r. zmienia się także zasada kierowania nieletnich do obu rodzajów ośrodków – sądy rodzinne mogą stosować wobec nieletnich wyłącznie jeden z dotychczasowych środków wychowawczych – umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Młodzieżowe ośrodki socjoterapii nie są już miejscem wykonywania środka wychowawczego stosowanego przez sąd wobec nieletniego. Nieletni są do nich przyjmowani wyłącznie na podstawie wniosku rodziców (prawnych opiekunów). Niezbędne jest także orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym specjalistycznej. Orzeczenie musi potwierdzać zagrożenie niedostosowaniem społecznym. Zasady kierowania nieletnich do ośrodków socjoterapii określa art. 71b ust. 5 i 5b u.s.o.

Szczegółowe zasady dotyczące kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych zostały więc na nowo określone w drodze rozporządzenia, o którym mowa na wstępie. Z dniem jego wejścia w życie moc obowiązującą utraciło rozp. MENiS z dn. 26.07.2004 r. (Dz.U. Nr 178, poz. 1833, ze zm.).


Współpraca organów wykonujących decyzję sądu

Zgodnie z art. 5 ust. 5a u.s.o. zakładanie i prowadzenie młodzieżowych ośrodków wychowawczych należy do zadań własnych powiatu. Zgodnie z przepisami nowego rozp. umieszczenie nieletniego w ośrodku, choć jest zasadniczo zadaniem starosty, wymaga współpracy kilku organów: Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE) odpowiedzialnego za wskazanie placówki, starosty powiatu oraz organu prowadzącego ośrodek.

Stałą łączność między ww. organami zapewnia system teleinformatyczny, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy z dn. 17.02.2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. Nr 64, poz. 565, z późn. zm.). Wszystkie dane osobowe zebrane w systemie tworzą zbiór, który podlega zgłoszeniu do rejestracji Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych. System teleinformatyczny umożliwia m.in. zarządzanie wolnymi miejscami w poszczególnych ośrodkach, tak by maksymalnie skrócić czas oczekiwania nieletniego na decyzję o docelowym miejscu pobytu. Poszczególne ośrodki za pośrednictwem systemu przekazują organom prowadzącym i ORE informacje o miejscach, które zwolniły się w związku z niedoprowadzeniem nieletniego do ośrodka, przeniesieniem lub zwolnieniem wychowanka, a także z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności nieletniego trwającej dłużej niż 4 tygodnie. Organy prowadzące mają obowiązek stałego monitorowania stanu wykorzystania miejsc w ośrodku.


Skierowanie

Podstawą wszczęcia procedury skierowania nieletniego do ośrodka jest orzeczenie sądu rodzinnego. Na tej podstawie starosta przystępuje do realizacji dalszych czynności. W oparciu o dokumentację nieletniego sporządza wniosek o wskazanie placówki i za pośrednictwem systemu przekazuje go do ORE. We wniosku zamieszcza się m.in. imię, nazwisko, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL nieletniego, sygnaturę orzeczenia sądu rodzinnego, informacje o stanie zdrowia nieletniego, informacje powzięte podczas wywiadu środowiskowego (przeprowadza go kurator sądowy), zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, jeżeli takowe zostało wydane.

Na podstawie wniosku ORE wskazuje staroście odpowiedni dla nieletniego ośrodek, a o swoim wyborze powiadamia sąd rodzinny i sam ośrodek. Starosta dopiero po otrzymaniu decyzji ORE może wydać skierowanie – przekazuje je do ośrodka za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i poczty tradycyjnej. O wydaniu skierowania starosta powiadamia rodziców lub opiekunów, a także osobę odpowiedzialną za pieczę zastępczą, jeżeli nieletni został w niej umieszczony.

Do skierowania wysyłanego pocztą starosta zobowiązany jest dołączyć całą dokumentację nieletniego, która posłużyła mu do sporządzenia wniosku. Dokumentacja pozostaje w ośrodku przez cały okres pobytu nieletniego, a dyrektor ośrodka uzupełnia ją o informacje związane ze stanem zdrowia nieletniego oraz dołącza do niej, w razie wydania, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. W dokumentacji wpisuje się również informacje o efektach zastosowanych wobec nieletniego działań resocjalizacyjnych lub terapeutycznych oraz zaobserwowanych zmianach postawy wychowanka.


Przyjęcie

Doprowadzenie nieletniego do ośrodka wskazanego przez ORE zleca sąd rodzinny. Bezpośrednio po przybyciu nieletniego dyrektor ośrodka przeprowadza z nim rozmowę, podczas której informuje go o jego prawach i obowiązkach oraz zasadach pobytu w placówce. Rozmowa musi odbyć się w obecności wychowawcy lub innego pracownika ośrodka. Nieletni powinien własnoręcznym podpisem potwierdzić znajomość przedstawionych mu zasad. Jeżeli odmówi złożenia podpisu, dyrektor ośrodka ma obowiązek odnotować ten fakt w dokumentacji nieletniego. O przyjęciu nieletniego dyrektor musi powiadomić organy obowiązane do kontroli spełniania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki.


IPET dla nieletniego

Omawiane rozp. uwzględnia przepisy rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowywania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz w ośrodkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1489) w zakresie, w jakim dotyczą one opracowania i realizacji indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Oznacza to, że dla każdego nieletniego umieszczonego w ośrodku opracowuje się IPET. Nie ma przy tym znaczenia, czy wychowanek ośrodka posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, czy też nie – w obu przypadkach stosuje się takie same zasady tworzenia IPET, wynikające z przepisów rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. (Dz.U. Nr 228, poz. 1489).


Warunki pobytu

W każdym ośrodku nieletni powinien znaleźć warunki niezbędne do nauki, wychowania, resocjalizacji i terapii, w tym warunki bezpiecznego pobytu. Nieletni mogą być urlopowani do domu rodzinnego, opiekunów lub krewnych lub formy zastępczej, w której nieletni został umieszczony, ale zgodę na to musi wyrazić sąd rodzinny. Wniosek do sądu w tej sprawie składa dyrektor na prośbę wychowawcy.

Planowaniem i koordynowaniem udzielania nieletniemu pomocy psychologiczno-pedagogicznej zajmuje się w ośrodku zespół, o którym mowa w rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487).


Przeniesienie

Przeniesienie nieletniego może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mających znaczenie dla skuteczności procesu resocjalizacyjnego lub terapeutycznego. Podstawą jest ocena zasadności dalszego pobytu wychowanka w ośrodku, której dokonuje zespół zajmujący się koordynowaniem i udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Dyrektor ośrodka sporządza wniosek o wskazanie nowej placówki i wraz z oceną zespołu przesyła go do ORE za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Za doprowadzenie nieletniego do nowej placówki odpowiedzialny jest dyrektor ośrodka, który nieletni opuszcza.


Ważne obowiązki dyrektora ośrodka

Omawiane przepisy wyraźnie wskazują organy, które dyrektor musi powiadomić w razie zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności. W przypadku ucieczki nieletniego są to: najbliższa jednostka Policji, jednostka Policji w miejscu zamieszkania nieletniego oraz właściwy sąd rodzinny. W przypadku ciąży nieletniej dyrektor informuje rodziców lub opiekunów oraz sąd rodzinny. O nieusprawiedliwionej nieobecności nieletniego trwającej dłużej niż 4 tygodnie dyrektor ośrodka informuje starostę oraz ORE, a także sąd rodzinny, rodziców lub opiekunów, osobę odpowiedzialną za pieczę zastępczą, jeżeli nieletni został w niej umieszczony, oraz organy obowiązane do kontroli spełniania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki. Niezwłocznie po powiadomieniu starosty i ORE dyrektor ośrodka przesyła właściwemu staroście pocztą dokumentację nieletniego.


Zwolnienie

Dyrektor ośrodka, rodzice nieletniego lub jego opiekunowie mogą złożyć wniosek do sądu rodzinnego o uchylenie lub zmianę środka wychowawczego i zwolnienie nieletniego z ośrodka. Wnioskodawca zobowiązany jest przedstawić informację o efektach zastosowanych działań resocjalizacyjnych lub terapeutycznych oraz zaobserwowanych zmianach postawy nieletniego. Warunkiem zwolnienia jest bowiem uzasadnione przypuszczenie o prawidłowym uczestnictwie nieletniego w życiu społecznym po opuszczeniu ośrodka.


Przepisy przejściowe dla IPET

Indywidualne programy resocjalizacyjne lub terapeutyczne, opracowane dla nieletnich na podstawie dotychczasowych przepisów, z dniem 31.12.2011 r. stają się indywidualnymi programami edukacyjno-terapeutycznymi w rozumieniu rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. (Dz.U. Nr 228, poz. 1489).

Jeżeli jednak w dn. 31.12.2011 r. indywidualne programy edukacyjno-terapeutyczne nie spełniają wymogów określonych w ww. rozp. MEN, zespół zajmujący się planowaniem i udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej zobowiązany jest dostosować je do obowiązujących w tym zakresie wymogów do dnia 31 marca 2012 r.

Do kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu w MOS nieletnich, wobec których sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w MOS przed dn. 31.12.2011 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, za wyjątkiem spraw dotyczących opracowania i realizacji IPET oraz przenoszenia nieletniego do innego ośrodka.

Małgorzata Tabaszewska

Tekst rozp. MEN z dn. 27.12.2011 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym dostępny jest tutaj

Czytaj również