Dyrektor w nowych rozporządzeniach MEN
Dyrektor w nowych rozporządzeniach MEN
Zmiany w przedmiocie wymagań stawianych osobom zajmującym stanowiska kierownicze w szkołach i placówkach
W ostatnim czasie weszły w życie zapisy rozporządzenia MEN z dnia 08.11.2011 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w poszczególnych typach publicznych szkół i rodzajach publicznych placówek (Dz.U. Nr 254, poz. 1526), zw. dalej „rozporządzeniem zmieniającym”. Zmiany podyktowane zostały przede wszystkim koniecznością:
1) zmodyfikowania wymagań na stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły i placówki w przedmiocie prowadzonych wobec osób ubiegających się o te stanowiska postępowań karnych lub postępowań o ubezwłasnowolnienie;
2) zmodyfikowania wymagań, jakim powinny odpowiadać osoby zajmujące stanowisko dyrektora publicznej szkoły, zespołu publicznych szkół oraz kierownika szkolnego punktu konsultacyjnego przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym RP, jak również wymagań wobec wicedyrektorów tych szkół i zespołów szkół.
Postępowania karne
Zgodnie z dotychczasowym stanem prawnym stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, szkoły i placówki mogła zajmować osoba, wobec której nie toczyło się postępowanie karne (z oskarżenia publicznego lub prywatnego) lub postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Oznacza to, że do wyeliminowania danego kandydata mogło doprowadzić prywatne oskarżenie w najdrobniejszej choćby sprawie, w tym także oskarżenie bezzasadne. Podobnie przedstawia się sytuacja w przypadku wszczęcia postępowania o ubezwłasnowolnienie.
Dlatego też, aby zapobiec sytuacjom mogącym prowadzić do nadużyć, wprowadzono zmianę polegającą na zawężeniu kategorii postępowań karnych, jakie nie mogą być prowadzone przeciwko kandydatom na stanowisko dyrektora szkoły do tych ściganych z oskarżenia publicznego. Zrezygnowano także z wymagania, aby wobec kandydata na stanowisko dyrektora nie toczyło się postępowanie o ubezwłasnowolnienie.
Dyrektorzy szkół i zespołów szkół za granicą
Zmiany dotyczące szkół i zespołów szkół przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP są pochodną ich specyfiki. Siedziby ww. szkół i zespołów szkół znajdują się poza granicami Polski. Wymagania dla dyrektorów tych szkół lub zespołów są zatem inne od wymagań dla dyrektorów takich placówek mających siedzibę w kraju.
W § 1 pkt 2 rozporządzenia uregulowana została kwestia wymagań na stanowisko dyrektora publicznej szkoły przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym RP – w przypadku, gdy o to stanowisko ubiega się osoba będąca nauczycielem. Zgodnie ze wspomnianym przepisem, nauczyciel (mianowany lub dyplomowany) ubiegający się o stanowisko dyrektora ww. szkoły musi, podobnie jak dotychczas, spełniać wszystkie wymagania przewidziane dla kandydatów na stanowisko dyrektora publicznej szkoły mającej siedzibę w kraju.
Nowa regulacja poszerza listę wymagań stawianych nauczycielom-kandydatom. W myśl przewidzianych nią przepisów nauczyciele tacy powinni ukończyć kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania szkołami i szkolnymi punktami konsultacyjnymi za granicą, organizowany na zlecenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, w wymiarze nie mniejszym niż 20 godzin (ukończenie tego kursu ma być wymagane począwszy od dnia 1 września 2014 r.). Wymagana będzie od nich także znajomość języka kraju pobytu lub języka angielskiego odpowiadająca co najmniej poziomowi biegłości językowej B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy, zwanego dalej „ESOKJ”.
W rozporządzeniu zmieniającym uregulowana została ponadto kwestia wymagań na stanowisko dyrektora zespołu publicznych szkół przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym RP, w przypadku gdy o to stanowisko ubiega się osoba będąca nauczycielem.
Stanowisko to będzie mógł zajmować nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który posiada kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole wchodzącej w skład zespołu, w której wymagania dotyczące kwalifikacji nauczycieli są najwyższe. Ponadto wymagania stawiane kandydatom na to stanowisko – analogicznie do wymagań na stanowisko dyrektora szkoły przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym RP – zostały uzupełnione o obowiązek ukończenia kursu kwalifikacyjnego z zakresu zarządzania szkołami i szkolnymi punktami konsultacyjnymi za granicą (ukończenie tego kursu będzie także w tym przypadku wymagane począwszy od dnia 1 września 2014 r.), a także wymóg znajomości języka kraju pobytu lub języka angielskiego na poziomie odpowiadającym co najmniej poziomowi biegłości językowej B2 ESOKJ.
W kolejnych przepisach określono wymagania, jakie muszą spełnić niebędący nauczycielami kandydaci na stanowisko dyrektora szkoły lub zespołu szkół przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym RP. Osoby takie obowiązane będą ukończyć wspomniany już kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania oraz posiadać znajomość języka kraju pobytu lub języka angielskiego na takim samym poziomie biegłości, jakiego wymaga się od kandydatów będących nauczycielami. Pozostałe wymagania stawiane tym osobom uregulowano w sposób tożsamy z wymaganiami stawianymi osobom niebędącym nauczycielami, którym może zostać powierzone stanowisko dyrektora szkoły publicznej mającej siedzibę na terenie RP (określonymi w § 5 rozporządzenia).
Wicedyrektorzy szkół i zespołów szkół za granicą
W rozporządzeniu zmieniającym określono wymagania niezbędne do zajmowania stanowiska wicedyrektora publicznej szkoły lub zespołu publicznych szkół przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym RP. Zajmujący stanowisko wicedyrektora ww. szkoły lub zespołu szkół powinni spełniać wymagania stawiane osobom, którym może zostać powierzone stanowisko wicedyrektora w publicznej szkole z siedzibą na terenie kraju. Należą do nich:
- co najmniej czteroletni staż pracy pedagogicznej na stanowisku nauczyciela lub czteroletni staż pracy dydaktycznej na stanowisku nauczyciela akademickiego,
- uzyskanie co najmniej dobrej oceny pracy w okresie ostatnich czterech lat pracy lub pozytywnej oceny dorobku zawodowego w okresie ostatniego roku albo, w przypadku nauczyciela akademickiego – pozytywnej oceny pracy w okresie ostatnich czterech lat pracy w szkole wyższej, przed powierzeniem stanowiska wicedyrektora.
Od osób tych wymagana będzie dodatkowo znajomość języka kraju pobytu lub języka angielskiego, na poziomie odpowiadającym co najmniej poziomowi biegłości językowej B2 ESOKJ. Zgodnie z rozporządzeniem, kandydaci będą musieli także ukończyć kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania szkołami i szkolnymi punktami konsultacyjnymi za granicą. Wymiar tego kursu – w zależności od tego, czy kandydaci na stanowisko wicedyrektora ukończyli studia podyplomowe, czy kurs, o których mowa w § 1 pkt 2 rozporządzenia – będzie wynosił odpowiednio 20 lub 80 godzin (analogicznie jak w przypadku kierownika szkolnego punktu konsultacyjnego).
Szkolne punkty konsultacyjne
Zmiany dotyczące szkolnych punktów konsultacyjnych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP (których siedziba również znajduje się poza granicami kraju) wynikają ze specyfiki wspomnianych instytucji. Osoby kierujące szkolnymi punktami konsultacyjnymi w przeważającej części stale przebywają za granicą i nie są tam zatrudnione w pełnym wymiarze zajęć. Powodowało to jak dotąd znaczne trudności ze znalezieniem kandydatów na stanowiska kierowników, którzy spełnialiby wymagania określone w dotychczas obowiązującym rozporządzeniu.
Kandydat na stanowisko kierownika szkolnego punktu konsultacyjnego powinien, podobnie jak miało to miejsce do tej pory, spełniać wymagania stawiane kandydatom na stanowisko dyrektora szkoły mającej siedzibę na terenie kraju, a także ukończyć studia magisterskie i posiadać przygotowanie pedagogiczne. Istotną zmianą jest odstąpienie od wymogu obowiązku ukończenia studiów wyższych lub studiów podyplomowych z zakresu zarządzania albo kursu kwalifikacyjnego z zakresu zarządzania oświatą, prowadzonego zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli.
Wprowadzenie powyższej zmiany okazało się konieczne z uwagi na duże trudności w spełnieniu wspomnianego wymogu przez kandydatów na to stanowisko – zwłaszcza przez kierowników szkolnych punktów konsultacyjnych znacznie oddalonych od granic Polski, w których kształconych jest niewielu uczniów Osoby te będą natomiast obowiązane do ukończenia nowego kursu kwalifikacyjnego z zakresu zarządzania szkołami i szkolnymi punktami konsultacyjnymi za granicą, który w pełni odzwierciedlać będzie zadania związane z zarządzaniem tymi punktami. Wymiar kursu dla kierowników szkolnych punktów konsultacyjnych wynosi 80 godzin. Większa część kursu kwalifikacyjnego z zakresu zarządzania szkołami i szkolnymi punktami konsultacyjnym za granicą – 60 godzin – jest przewidziana na uzupełnienie wiedzy i umiejętności, które można zdobyć na studiach.
Jeżeli natomiast osoba ubiegająca się o stanowisko kierownika szkolnego punktu konsultacyjnego będzie miała ukończone studia wyższe lub studia podyplomowe z zakresu zarządzania albo kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania oświatą, prowadzony zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli, wówczas będzie ona obowiązana do ukończenia kursu kwalifikacyjnego w mniejszym wymiarze – 20 godzin (jak w przypadku dyrektora szkoły lub zespołu szkół przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym RP). Kurs ten będzie wymagany od dnia 1 września 2014 r.
W przypadku osób zajmujących stanowisko kierownika szkolnego punktu konsultacyjnego odstąpiono z kolei od wymogu określonego stażu pracy pedagogicznej lub dydaktycznej, a także uzyskania pozytywnej lub bardzo dobrej oceny pracy lub dorobku zawodowego. Utrzymanie tych wymogów powodowało dotychczas duże trudności ze znalezieniem kandydatów na stanowisko kierowników szkolnych punktów konsultacyjnych. Od kandydatów będzie się natomiast wymagać znajomości języka kraju pobytu lub języka angielskiego na poziomie odpowiadającym co najmniej poziomowi biegłości językowej B2 ESOKJ.
W rozporządzeniu zmieniającym nie przewiduje się możliwości zajmowania stanowiska kierownika szkolnego punktu konsultacyjnego przez osobę niebędącą nauczycielem (uchylenie dotychczasowego § 6 rozporządzenia). Stanowisko to będzie mógł odtąd zajmować tylko nauczyciel kontraktowy, mianowany lub dyplomowany.
Przepisy przejściowe
W rozporządzeniu zmieniającym zawarto przepisy przejściowe. Na mocy pierwszego z nich osoby zajmujące w dniu wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego stanowiska w nim wymienione, które to osoby nie spełniają wymagań określonych w projektowanym rozporządzeniu, mogą zajmować te stanowiska do końca okresu, na jaki je powierzono. Na mocy innego przepisu przejściowego do ogłoszonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia konkursów na stanowisko dyrektora szkoły i zespołu szkół przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych lub przedstawicielstwach wojskowych RP, a także do osób wyłonionych w wyniku tych konkursów mają znaleźć zastosowanie dotychczas obowiązujące przepisy.
Regulamin na stanowisko dyrektora
Zmiany w rozporządzeniu o wymaganiach wymusiły modyfikacje innego rozporządzenia MEN. Efektem tego jest rozporządzenie MEN z dnia 14.10.2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznej szkoły lub publicznej placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (Dz. U. Nr 254, poz. 1525), zw. dalej „rozporządzeniem zmieniającym”. Modyfikacje dotyczą w tym wypadku postępowań karnych i postępowań o ubezwłasnowolnienie prowadzonych wobec osób ubiegających się o ww. stanowiska.
Zgodnie z treścią dotychczas obowiązującego rozporządzenia, kandydat na stanowisko dyrektora publicznej szkoły lub placówki obowiązany był m.in. złożyć oświadczenie, że nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne, postępowanie dyscyplinarne lub o ubezwłasnowolnienie. Kandydat obowiązany był złożyć oświadczenie takiej treści, gdyż zgodnie z obowiązującym dotąd rozporządzeniem o wymaganiach, stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, szkoły lub placówki mogła zajmować osoba, wobec której nie toczy się postępowanie karne lub postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Jak już wspomniano, nowelizacja rozporządzenia o wymaganiach wiąże się ze zmianą w tym zakresie – kategoria postępowań karnych uniemożliwiających ubieganie się o stanowisko dyrektora została zawężona do tych postępowań, w których ściganie odbywa się z oskarżenia publicznego. Zrezygnowano także z wymagania, aby wobec kandydata na stanowisko dyrektora nie toczyło się postępowanie o ubezwłasnowolnienie.
Powyższe zmiany wymusiły weryfikację zakresu oświadczeń składanych przez kandydatów na stanowisko dyrektora w zakresie prowadzonych względem nich postępowań karnych lub o ubezwłasnowolnienie. Wśród wskazanych w ogłoszeniu konkursu wymaganych dokumentów składanych przez kandydata ma się odtąd znajdować m.in. oświadczenie o nietoczącym się przeciwko niemu postępowaniu o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Zniknął z kolei zapis o konieczności złożenia przez kandydata oświadczenia o nietoczącym się przeciwko niemu postępowaniu o ubezwłasnowolnienie.
Z rozporządzenia konkursowego zniknęła ponadto wzmianka o art. 147 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26.11.1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148, z późn. zm.), zw. dalej „ustawą o finansach”. Wymieniony powyżej przepis został uchylony ustawą z dnia 17.12.2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2005 r. Nr 14, poz. 114, z późn. zm.), która weszła w życie z dniem 01.07.2005 r. Obecnie przywoływanie tego przepisu stało się bezprzedmiotowe, gdyż zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi, orzekany na podstawie ustawy o finansach, mógł obowiązywać maksymalnie przez 5 lat.
Tomasz Biegański