Młodzieżowe ośrodki wychowawcze - zmienią się zasady kierowania nieletnich
Młodzieżowe ośrodki wychowawcze - zmienią się zasady kierowania nieletnich
Resort edukacji przygotował nowe regulacje dotyczące kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Ma to związek ze zmianami, jakie w zakresie zasad umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, wprowadziła ustawa z dn. 09.06.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. Nr 149, poz. 887).
Nieletni w młodzieżowym ośrodku socjoterapii
Mocą ustawy wprowadzającej system pieczy zastępczej znowelizo-wana została ustawa z dn. 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109, z późn. zm.). Od 01.01.2012 r. młodzieżowe ośrodki socjoterapii nie będą już miejscem wykonywania środka wychowawczego stosowanego przez sąd wobec nieletniego. Nieletni będą do nich przyjmowani wyłącznie na podstawie wniosku rodziców (prawnych opiekunów). Niezbędne będzie także orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym specjalistycznej. Orzeczenie musi potwierdzać zagrożenie niedostosowaniem społecznym. Zasady kierowania nieletnich do ośrodków socjoterapii określa art. 71b ust. 5 i 5b u.s.o.
Nieletni w młodzieżowym ośrodku wychowawczym
Po 01.01.2012 r. młodzieżowy ośrodek wychowawczy (dalej „ośrodek”) pozostanie miejscem wykonywania środka wychowawczego orzeczonego przez sąd rodzinny. Zgodnie z obowiązującymi od początku nowego roku regulacjami sądy rodzinne będą mogły orzekać o umieszczeniu nieletniego w ośrodku. Szczegółowe zasady dotyczące kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych zostaną na nowo określone w drodze rozporządzenia. Projekt przepisów wykonawczych, które zastąpią dotychczasowe rozp. MENiS z dn. 26.07.2004 r. (Dz.U. Nr 178, poz. 1833, ze zm.), resort edukacji skierował w dniu 02.12.2011 r. do konsultacji społecznych.
Współpraca organów wykonujących decyzję sądu
Zgodnie z art. 5 ust. 5a u.s.o. zakładanie i prowadzenie młodzieżowych ośrodków wychowawczych należy do zadań własnych powiatu. Zgodnie z przepisami projektowanego rozp. umieszczenie nieletniego w ośrodku, choć jest zasadniczo zadaniem starosty, wymaga współpracy kilku organów: Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE) odpowiedzialnego za wskazanie placówki, starosty powiatu oraz organu prowadzącego ośro-dek.
Stałą łączność między ww. organami zapewnia system teleinformatyczny – wszystkie dane osobowe zebrane w systemie tworzą zbiór, który podlega zgłoszeniu do rejestracji Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych. System teleinformatyczny umożliwia m.in. zarządzanie wolnymi miejscami w poszczególnych ośrodkach, tak by maksymalnie skrócić czas oczekiwania nieletniego na decyzję o docelowym miejscu pobytu. Poszczególne ośrodki za pośrednictwem systemu przekazują organom prowadzącym i ORE informacje o miejscach, które zwolniły się w związku z niedoprowadzeniem nieletniego do ośrodka, przeniesieniem lub zwolnieniem wychowanka, a także z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności nieletniego trwającej dłużej niż 4 tygodnie. Organy prowadzące mają obowiązek stałego monitoro-wania stanu wykorzystania miejsc w ośrodku.
Skierowanie
Podstawą wszczęcia procedury skierowania nieletniego do ośrodka jest orzeczenie sądu rodzinnego. Na tej podstawie starosta przystępuje do realizacji czynności, których kolejność określają projektowane przepisy. Najpierw w oparciu o dokumentację nieletniego starosta sporządza wniosek o wskazanie placówki i za pośrednictwem systemu przekazuje go do ORE. We wniosku zamieszcza się m.in. imię, nazwisko, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL nieletniego, sygnaturę orzeczenia sądu rodzinnego, informacje o stanie zdrowia nieletniego, informacje powzięte podczas wywiadu środowiskowego (przeprowadza go kurator sądowy), zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, jeżeli takowe zostało wydane.
Na podstawie wniosku ORE wskazuje staroście odpowiedni dla nieletniego ośrodek, a o swoim wyborze powiadamia sąd rodzinny, rodziców (opiekunów) nieletniego i oczywiście sam ośrodek. Starosta dopiero po otrzymaniu decyzji ORE może wydać skierowanie – przekazuje je do ośrodka za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i poczty tradycyjnej.
Do skierowania wysyłanego pocztą starosta zobowiązany jest dołączyć całą dokumentację nieletniego, która posłużyła mu do sporządzenia wniosku. Dokumentacja pozostaje w ośrodku przez cały okres pobytu nieletniego, a dyrektor ośrodka uzupełnia ją o informacje związane ze stanem zdrowia nieletniego oraz dołącza do niej, w razie wydania, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. W dokumentacji wpisuje się również informacje o efektach zastosowanych wobec nieletniego działań resocjalizacyjnych lub terapeutycznych oraz zaobserwowanych zmianach postawy wychowanka.
Przyjęcie
Doprowadzenie nieletniego do ośrodka wskazanego przez ORE zleca sąd rodzinny. Bezpośrednio po przybyciu nieletniego dyrektor ośrodka przeprowadza z nim rozmowę, podczas której informuje go o jego prawach i obowiązkach oraz zasadach pobytu w placówce. Nieletni potwierdza znajomość tych zasad własnoręcznym podpisem, co jest równoznaczne z przyjęciem w poczet wychowanków placówki. O przyjęciu nieletniego dyrektor musi powiadomić organy obowiązane do kontroli spełniania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki.
IPET dla nieletniego
Projektowane rozp. uwzględnia przepisy rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowywania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz w ośrodkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1489) w zakresie, w jakim dotyczą one opracowania i realizacji indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Oznacza to, że dla każdego nieletniego umieszczonego w ośrodku opracowuje się IPET, uwzględniający działania o charakterze resocjalizacyjnym. Nie ma przy tym znaczenia, czy wychowanek ośrodka posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia, czy też nie – w obu przypadkach stosuje się takie same zasady tworzenia IPET, wynikające z przepisów rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. (Dz.U. Nr 228, poz. 1489).
Warunki pobytu
W każdym ośrodku nieletni powinien znaleźć warunki niezbędne do nauki, wychowania, resocjalizacji i terapii, w tym warunki bezpiecznego pobytu. Nieletni mogą być urlopowani do domu rodzinnego, opiekunów lub krewnych, ale zgodę na to musi wyrazić sąd rodzinny. Wniosek do sądu w tej sprawie składa dyrektor na prośbę wychowawcy.
Planowaniem i koordynowaniem udzielania nieletniemu pomocy psychologiczno-pedagogicznej zajmuje się w ośrodku zespół, o którym mowa w rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487).
Przeniesienie
Przeniesienie nieletniego może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mających znaczenie dla skuteczności procesu resocjalizacyjnego lub terapeutycznego. O przeniesieniu decyduje zespół wychowawczy, który wydaje w tej sprawie opinię.
Dyrektor ośrodka sporządza wniosek o wskazanie nowej placówki i wraz z opinią zespołu wychowawczego przesyła go do ORE za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Za doprowadzenie nieletniego do nowej placówki odpowiedzialny jest dyrektor ośrodka, który nieletni opuszcza.
Ważne obowiązki dyrektora ośrodka
Projektowane przepisy wyraźnie wskazują organy, które dyrektor musi powiadomić w razie zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności. W przypadku ucieczki nieletniego są to: najbliższa jednostka Policji, jednostka Policji w miejscu zamieszkania nieletniego oraz właściwy sąd rodzinny. W przypadku ciąży nieletniej dyrektor informuje rodziców lub opiekunów oraz sąd rodzinny. O nieusprawiedliwionej nieobecności nieletniego trwającej dłużej niż 4 tygodnie dyrektor informuje starostę oraz ORE, a także sąd rodzinny, rodziców lub opiekunów oraz organy obowiązane do kontroli spełniania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki.
Zwolnienie
Dyrektor ośrodka, rodzice nieletniego lub jego opiekunowie mogą złożyć wniosek do sądu rodzinnego o uchylenie lub zmianę środka wy-chowawczego i zwolnienie nieletniego z ośrodka. Wnioskodawca zobowiązany jest przedstawić informację o efektach zastosowanych działań resocjalizacyjnych lub terapeutycznych oraz zaobserwowanych zmianach postawy nieletniego. Warunkiem zwolnienia jest bowiem uzasadnione przypuszczenie o prawidłowym uczestnictwie nieletniego w życiu społecznym po opuszczeniu ośrodka.
Małgorzata Tabaszewska