Gmina nie może decydować, komu przyzna bezpłatny posiłek
Gmina nie może decydować, komu przyzna bezpłatny posiłek
Rada gminy nie decyduje o kręgu osób uprawnionych do nieodpłatnych posiłków, nie jest też uprawniona do wprowadzenia odmiennych warunków uzyskania nieodpłatnych posiłków niż wskazane w ustawie z dn. 29.12.2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267, poz. 2259, ze zm.) - stwierdził wojewoda dolnośląski w rozstrzygnięciu nadzorczym z dn. 23.11.2011 r. (NR NK-N.4131.22.2011.GD1).
Stan faktyczny
Rada Gminy O. podjęła uchwałę w sprawie ustalenia warunków odpłatności za pomoc w zakresie dożywiania realizowaną w formie posiłku z zadań własnych gminy. Jako podstawę prawną radni wskazali art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy o samorządzie gminnym, art. 96 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 5 ust. 2 i art. 6 ust. 2 ustawy z dn. 29.12.2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” (Dz.U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Regulacje ostatniej z ww. ustaw (zwanej dalej „ustawą o dożywianiu”) upoważniają gminę do określenia zasad odpłatności za pomoc udzielaną odpłatnie oraz określenia wyższego niż wskazane w ustawie kryterium dochodowe.
Badając legalność uchwały, wojewoda doszedł do wniosku, że obie przytoczone powyżej regulacje ustawy o dożywianiu zostały naruszone przez radnych gminy O. W ocenie organu nadzoru jako istotne naruszenie należy zakwalifikować dwa zawarte w uchwale zapisy:
1. „Zapewnia się pomoc w formie nieodpłatnych posiłków dzieciom i uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym znajdującym się w trudnej sytuacji zamieszkującym na terenie gminy”.
2. „W przypadku zdarzenia losowego, pomoc w postaci posiłku może być przyznana nieodpłatnie niezależnie od dochodu rodziny”.
Z uzasadnienia wojewody
W ocenie wojewody, podejmując pierwsze z ww. postanowień, radni naruszyli art. 3 pkt 1 cyt. ustawy o dożywianiu, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 2 tego aktu rada gminy jest upoważniona jedynie do określenia warunków odpłatności za pomoc w formie posiłku przyznanego odpłatnie osobom i rodzinom, o którym mowa w art. 3 pkt. 1 tej ustawy. Co więcej, ustawodawca w zapisach ustawowych w sposób jednoznaczny określił krąg osób, którym może zostać przyznana odpłatna pomoc w formie posiłku. A są to: dzieci do 7 roku życia, uczniowie do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej oraz osoby i rodziny znajdujące się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dn. 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.) – w szczególności osoby samotne, w podeszłym wieku, chore lub niepełnosprawne.
Odnosząc się do drugiego z zakwestionowanych postanowień, wojewoda wskazał, że doszło w tym przypadku do naruszenia art. 5 ust. 1 cyt. ustawy. Stanowi on, że pomoc w zakresie dożywiania, a więc również w postaci posiłku, może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze ten przepis, wojewoda podkreślił, że „jednym z podstawowych i obligatoryjnych kryteriów udzielania pomocy w formie posiłku jest kryterium dochodowe. Ustawodawca, wskazując na kryterium dochodowe, ograniczył możliwość swobodnego udzielania pomocy w zakresie dożywiania i uzależnił go od ściśle określonej wysokości dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie”.
Wojewoda zwrócił też uwagę na inny istotny aspekt obowiązującego stanu prawnego – otóż jedyny wyjątek od zasady kryterium dochodowego przewiduje art. 6a ust. 1 ustawy o dożywianiu; gdyby ustawodawca umożliwiał również inne wyjątki to wprowadziłby odpowiednie unormowanie ustawowe w tym zakresie. Wskazany wyjątek dotyczy sytuacji, w której uczeń albo dziecko korzystające z zajęć w ramach rocznego przygotowania przedszkolnego w szkole lub przedszkolu wyraża chęć zjedzenia posiłku. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor szkoły lub przedszkola udziela takiemu dziecku pomocy, informując o tym ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Odstępuje się wtedy od ustalania sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz wydania przez ośrodek pomocy społecznej decyzji administracyjnej. A to oznacza, że pomoc może być przyznana bez względu na kryterium dochodowe.
Małgorzata Tabaszewska