Nowe oblicze pomocy psychologiczno-pedagogicznej
Nowe oblicze pomocy psychologiczno-pedagogicznej
Rozporządzenie MEN z dn. 17.11.2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487), określane dalej skrótem "roppp", obowiązuje już od lutego br. Nie we wszystkich jednak szkołach jego regulacje znalazły już zastosowanie.
Zgodnie bowiem z § 38 roppp w roku szkolnym 2010/2011 i 2011/2012 w szkołach podstawowych i szkołach ponadgimnazjalnych, z wyjątkiem szkół podstawowych specjalnych oraz oddziałów specjalnych zorganizowanych w szkołach podstawowych ogólnodostępnych i szkołach ponadgimnazjalnych ogólnodostępnych, pomocy psychologiczno-pedagogicznej nadal udziela się na zasadach określonych w rozporządzeniu, które dotychczas regulowało wspomnianą materię. Choć do rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 pozostało jeszcze sporo czasu, dyrekcje i nauczyciele z ww. szkół powinni już teraz wykazać zainteresowanie regulacjami roppp. Nakłada ono bowiem tak na dyrektorów, jak i na nauczycieli określone obowiązki, które muszą zostać wypełnione na długo, zanim w szkołach rozlegnie się dźwięk pierwszego dzwonka.
Zespół
Planowanie i koordynowanie udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest zadaniem tworzonego przez dyrektora zespołu, w skład którego wchodzą: nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści prowadzący zajęcia z uczniem. W roppp nie sprecyzowano, ile osób powinno się składać na tego rodzaju zespół. Przy jego budowaniu należy niewątpliwie mieć na uwadze efektywność przyszłej pracy zespołu, nie może być on zatem zbyt liczny. W ramach ustalania składu zespołu warto z kolei uwzględnić przede wszystkim kompetencje potencjalnych członków zespołu w kontekście potrzeb ucznia (np. logopeda w zespole powołanym dla ucznia z wadą wymowy), a także stopień zaznajomienia wspomnianych osób z owymi potrzebami (ważna obecność wychowawcy i nauczycieli mających częstą styczność z uczniem).
Zespół, o którym mowa, tworzony jest dla:
a) ucznia posiadającego:
- orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, lub
- orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania, lub
- opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej;
b) ucznia, który ze względu na potrzeby edukacyjne lub rozwojowe wymaga objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną, a nie posiada orzeczenia lub opinii wymienionych powyżej.
W przypadkach wymienionych w pkt. a) do powołania zespołu dochodzi niezwłocznie po otrzymaniu orzeczenia lub opinii. W przypadku ucznia, o którym mowa w pkt. b) z kolei, do utworzenia zespołu dochodzi niezwłocznie po przekazaniu przez nauczyciela, wychowawcę grupy wychowawczej lub specjalistę informacji o potrzebie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną.
W spotkaniach zespołu uczestniczyć mogą nie tylko jego „stali” członkowie, ale także:
- rodzice ucznia,
- przedstawiciel poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej – na wniosek dyrektora szkoły,
- inne osoby, w szczególności lekarz, psycholog, pedagog, logopeda lub inny specjalista – na wniosek rodzica ucznia.
Spotkania te powinny się odbywać w miarę istniejących potrzeb, a za ich zwoływanie odpowiedzialna jest osoba koordynująca pracę zespołu, wskazana uprzednio przez dyrektora szkoły.
Zadania zespołu
Podstawowe zadania zespołu zostały wymienione w § 20 ust. 1 roppp. Należą do nich:
a) ustalenie zakresu, w którym uczeń wymaga pomocy psychologiczno-pedagogicznej z uwagi na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne, w tym szczególne uzdolnienia;
b) określenie zalecanych form, sposobów i okresu udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, a w przypadku ucznia posiadającego orzeczenie lub opinię, o których mowa w pierwszym z punktów poprzedniego wyliczenia – także z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu lub opinii;
c) zaplanowanie zadań z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego i sposobu ich realizacji – w przypadku ucznia szkoły ponadgimnazjalnej.
Kalendarz działań
Powołanie przez dyrektora zespołów, a także realizacja przez zespoły zadań, o których mowa powyżej, musi nastąpić w terminie do dnia 31.03.2012 r. W przypadku uczniów objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną w roku szkolnym 2011/2012 zespoły będą obowiązane wykonać wspomniane zadania dopiero po dokonaniu oceny efektywności już udzielonej pomocy.
Na podstawie zaleconych przez zespoły form, sposobów i okresów udzielania uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, dyrektorzy szkół w terminie do dnia 30.04.2012 r. ustalą dla uczniów formy, sposoby i okresy udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin poszczególnych form pomocy udzielanej od roku szkolnego 2012/2013. Niezwłocznie zaś po zatwierdzeniu przez organy prowadzące arkuszy organizacji szkół na tenże rok szkolny dyrektorzy poinformują rodziców uczniów albo pełnoletnich uczniów (pisemnie) o wymienionych powyżej, poczynionych ustaleniach w przedmiocie udzielanej pomocy.
W roppp określono także termin, w jakim powołane do życia zespoły obowiązane będą opracować dla uczniów plany działań wspierających, realizowanych w roku szkolnym 2012/2013. Na opracowanie tychże planów zespoły mają czas do dnia 30.09.2012 r.
Plany działań wspierających
Plan działań wspierających tworzony jest dla uczniów szczególnie uzdolnionych z jednej strony, z drugiej zaś dla takich, którzy napotykają na problemy w realizacji standardów podstawy programowej. Problemy w tym zakresie mogą być przede wszystkim efektem:
- stanu zdrowia ucznia,
- środowiskowych ograniczeń,
- przeżycia sytuacji noszącej znamiona kryzysu lub traumy,
- specyficznego funkcjonowania w zakresie percepcji i funkcji poznawczych (np. dysleksja, dysgrafia).
Jak już wspomniano, opracowanie planu działań wspierających przynależy do zadań zespołu powoływanego przez dyrektora. Zespół ten zakłada również i prowadzi kartę indywidualnych potrzeb ucznia (powyższe nie dotyczy ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego). Właśnie w oparciu o ustalenia zawarte w karcie opracowywany jest ww. plan działań. Dla ucznia objętego pomocą psychologiczno-pedagogiczną, z wyjątkiem ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, przygotowywany jest plan zawierający:
a) cele do osiągnięcia w zakresie, w którym uczeń wymaga pomocy psychologiczno-pedagogicznej; w rozporządzeniu nie określono, na ile owe cele mają być szczegółowe, wiele zależeć będzie zatem od preferencji członków danego zespołu; w tym miejscu warto jedynie zaznaczyć, że prawidłowo sformułowany cel szczegółowy powinien realizować kilka postulatów – powinien być mianowicie:
- skonkretyzowany – konkretnie określający, co zamierza się osiągnąć;
- mierzalny – określający wskaźniki możliwie precyzyjnie informujące o tym, czy cel został osiągnięty,
- akceptowalny – akceptowany przez osoby zaangażowane w jego realizację,
- realny – możliwy do osiągnięcia przez danego ucznia (stąd ważna jest dokładna analiza jego możliwości),
- terminowy – zawierający termin realizacji;
b) działania realizowane z uczniem w ramach poszczególnych form i sposobów udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
c) metody pracy z uczniem,
d) opis zakresu dostosowania wymagań edukacyjnych wynikających z programu nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, o którym mowa w przepisach w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych,
e) działania wspierające rodziców ucznia (mogą przyjąć formę porad, konsultacji, warsztatów lub szkoleń),
f) zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży (w zależności od potrzeb).
W planie działań już na wstępie warto również określić, czy ma on charakter indywidualny czy też może grupowy. W przypadku uczniów mających jednorodne indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne (np. uczniów przejawiających szczególne uzdolnienia w dziedzinie chemii) utworzone dla nich zespoły mogą opracować wspólny plan działań – będzie miał on zatem charakter grupowy. Plan działań wspierających może być też tworzony dla konkretnego ucznia i będzie wówczas planem indywidualnym. W skrajnym przypadku w danej szkole może powstać tyle zespołów, ilu jest uczniów, którym należy udzielić pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny
Odmienne zadania stawiane są przed zespołem w przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, a zatem ucznia:
a) niepełnosprawnego,
b) niedostosowanego społecznie lub zagrożonego niedostosowaniem społecznym.
W takim wypadku zespół określa działania wspierające rodziców ucznia oraz, w zależności od potrzeb, zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi. Ustalenia poczynione przez zespół są uwzględniane w tzw. indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym. Program taki opracowywany jest przez zespół po dokonaniu wielospecjalistycznej (wypracowywanej przez nauczycieli i specjalistów) oceny poziomu funkcjonowania ucznia na okres, na jaki wydane zostało orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (nie dłuższy niż etap edukacyjny).
Oceny takiej zespół dokonuje nie rzadziej niż raz w roku, opierając się m.in. na informacjach z wywiadów z rodzicami, informacjach od lekarzy i specjalistów pracujących z dzieckiem czy też treści opinii wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. W oparciu o uzyskane informacje przeprowadza się rozpoznanie, które powinno obejmować mocne strony dziecka, dotyczące go trudności o charakterze edukacyjnym lub rozwojowym, a także warunki zewnętrzne (np. dostosowanie przestrzeni szkolnej do potrzeb dziecka, warunki domowe). W ten sposób zespół zyskuje wiedzę na temat specjalnych potrzeb edukacyjnych dziecka, dzięki czemu w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym można uwzględnić odpowiadający tym potrzebom rodzaj wsparcia.
Inne zadania zespołu
Do pozostałych, niewymienionych dotąd zadań zespołu powołanego przez dyrektora należeć będzie:
a) dokonywanie oceny efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej uczniowi,
b) dokonywanie oceny efektywności zajęć dydaktyczno-wyrównawczych lub zajęć specjalistycznych; oceny tej dokonuje się przed upływem ustalonego przez dyrektora okresu udzielania danej formy pomocy, na wniosek jednej z wymienionych osób:
- rodziców ucznia;
- pełnoletniego ucznia;
- nauczyciela prowadzącego wspomniane zajęcia;
- na wniosek wychowawcy klasy (w przypadku klasy terapeutycznej);
c) podejmowanie działań mediacyjnych i interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych.
Tomasz Biegański