Pracownik oświaty wypełni "niebieską kartę"
Pracownik oświaty wypełni "niebieską kartę"
Każda gmina ma obowiązek opracować program przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy. Realizacją działań określonych w programie zajmuje się zespół interdyscyplinarny złożony z przedstawicieli instytucji lokalnych, w tym również oświaty.
W jego skład powoływani są m.in. pedagodzy i psychologowie szkolni, nauczyciele i dyrektorzy szkół. Z dniem 18.10.2011 r. weszły w życie przepisy, które określają zadania pracowników oświaty w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, podejmowanego w ramach procedury „Niebieskie Karty”.
Zespół interdyscyplinarny i grupy robocze
Obowiązek podejmowania działań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie nałożyła na gminy ubiegłoroczna nowelizacja ustawy z dn. 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. Nr 180, poz. 1493, z późn. zm.). Od 1 sierpnia 2010 r. kluczowym elementem gminnego systemu walki z przemocą w rodzinie jest zespół interdyscyplinarny, złożony ze specjalistów oraz przedstawicieli różnych służb społecznych, w tym również pracowników oświaty.
Zgodnie z art. 9a ust. 2 ww. ustawy zespół tworzy wójt (burmistrz, prezydent miasta), powołując w jego skład przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia, organizacji pozarządowych.
W drodze uchwały rada gminy określa tryb i sposób powoływania i odwoływania członków zespołu interdyscyplinarnego oraz szczegółowe warunki jego funkcjonowania. Podstawą działania zespołu są porozumienia zawierane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) z podmiotami (instytucjami), które delegują do pracy w zespole swoich przedstawicieli.
W celu rozwiązywania problemów związanych z wystąpieniem przemocy w rodzinie w indywidualnych przypadkach zespół interdyscyplinarny może tworzyć grupy robocze – w skład tych grup wchodzą również przedstawiciele lokalnej oświaty (art. 9a ust. 10 i 11 cyt. ustawy).
Bez dodatkowego wynagrodzenia
Zgodnie z art. 9a ust. 13 cyt. ustawy członkowie zespołu interdyscyplinarnego i grup roboczych wykonują zadania w ramach obowiązków służbowych lub zawodowych. Ten przepis budził wiele zastrzeżeń. Wskazywano m.in., że członkowie grup roboczych realizują swoje obowiązki także w dni wolne od pracy lub w godzinach wieczornych i nocnych, bowiem to w tym czasie przypada większość interwencji związanych z przemocą. Powinni więc za dodatkowe czynności otrzymywać dodatkowe wynagrodzenie (na podstawie zawieranych z nimi umów o dzieło czy umów zlecenia).
W maju br. wypowiedział się w tej sprawie MPiPS. Zdaniem resortu intencją ustawodawcy nie było zobowiązanie członków zespołów czy grup do podejmowania działań interwencyjnych w dni wolne od pracy lub w godzinach wieczornych czy nocnych. Do takich interwencji wzywani są policjanci, a w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia – zespoły ratownicze, pracownicy ochrony zdrowia. Służby te pracują w systemie ciągłym, a za wykonywanie swojej pracy otrzymują wynagrodzenie za dyżury i służbę.
Jak wyjaśnia resort, członkowie zespołów lub grup pracują z ofiarą przemocy w rodzinie i ze sprawcą po odebraniu sygnału o akcie przemocy – wykonują więc swoje zadania w ramach obowiązków służbowych i zawodowych. I nie można ich utożsamiać z działaniami interwencyjnymi, które mieszczą się w zakresie działania innych służb.
Brak jest zatem podstaw prawnych do wydatkowania przez gminę środków finansowych na obsługę czy wynagrodzenie członków zespołu interdyscyplinarnego i grup roboczych (zob. np. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody dolnośląskiego z dn. 19.04.2011 r. – Nr NK-N.4131.398.2011.DP1).
„Niebieska Karta”
Interwencję w rodzinie dotkniętej przemocą umożliwia procedura „Niebieskie Karty” – do jej realizacji zobowiązani zostali m.in. przedstawiciele lokalnej oświaty, którzy podczas wykonywania czynności służbowych czy zawodowych powezmą podejrzenie o stosowaniu przemocy lub otrzymają zgłoszenie o takim przypadku.
Zgodnie z art. 9d ust. 2 cyt. ustawy procedura „Niebieskie Karty” to ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty i ochrony zdrowia, w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie. Delegowani przez te instytucje przedstawiciele realizują ww. procedurę w oparciu o zasadę współpracy i przekazują informacje o podjętych działaniach przewodniczącemu zespołu interdyscyplinarnego.
Realizacja procedury odbywa się zgodnie z wytycznymi zawartymi w rozp. RM z dn. 13.09.2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty" oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. Nr 209, poz. 1245), które obowiązuje od dnia 18.10.2011 r. Określono w nim m.in. zasady wypełniania czterech formularzy, które dokumentują poszczególne etapy realizacji procedury. Są to „Niebieskie Karty” – A, B, C i D.
„Niebieska Karta – A”
To formularz, którego wypełnienie wszczyna całą procedurę. Wypełnia go przedstawiciel jednego z podmiotów wymienionych w art. 9d ust. 2 cyt. ustawy, który w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych powziął podejrzenie stosowania przemocy wobec członków rodziny. Obowiązek wypełnienia formularza powstaje również wtedy, kiedy członek rodziny lub osoba będąca świadkiem przemocy w rodzinie zgłosi przypadek stosowania przemocy.
Formularz wypełnia się w obecności osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie. Jeżeli nie jest to możliwe, formularz wypełnia się niezwłocznie po nawiązaniu bezpośredniego kontaktu z tą osobą lub po ustaniu przyczyny uniemożliwiającej jego wypełnienie. A jeśli i takiej możliwości nie ma, stosowne czynności wykonywane są bez udziału tej osoby.
Osoba, która wszczęła procedurę, zatrzymuję kopię karty, a oryginał niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia wszczęcia procedury, przekazuje przewodniczącemu zespołu interdyscyplinarnego. Ten z kolei, bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 3 dni od dnia otrzymania formularza, przekazuje go członkom zespołu lub grupy roboczej.
„Niebieska Karta – B”
To dokument, który zawiera pouczenie dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie – m.in. wyjaśnia, czym jest przemoc w rodzinie, w jakich formach występuje najczęściej (przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna, inne typy zachowań), wskazuje też, kto może paść jej ofiarą. Osoba, która otrzyma taki dokument, dowie się, za co polskie prawo ściga sprawców przestępstw przeciwko osobom bliskim oraz jakie obowiązki mają w tym zakresie prokurator i Policja. W „Niebieskiej Karcie – B” ofiara przemocy może zanotować okoliczności i przebieg zdarzenia noszącego znamiona przemocy, co ułatwi dalsze postępowanie w sprawie. Znajduje się w niej również lista poszczególnych typów/rodzajów instytucji udzielających pomocy osobom dotkniętym przemocą w rodzinie oraz miejsce na wpisanie adresów lokalnych placówek.
„Niebieską Kartę – B” przekazuje się wyłącznie osobie – domniemanej ofierze przemocy. Nie może ona trafić w ręce osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie. Jeżeli istnieje podejrzenie, że ofiarą przemocy jest dziecko, kartę przekazuje się rodzicowi, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu albo osobie, która zgłosiła podejrzenie stosowania przemocy w rodzinie. Należy ją przekazać niezwłocznie po wypełnieniu formularza „Niebieska Karta – A”.
„Niebieska Karta – C”
To formularz, który wypełniają członkowie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej zebrani na posiedzeniu, po dokonaniu analizy sytuacji rodziny. Na posiedzenie zaprasza się osobę, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie – to w jej obecności wypełnia się formularz. Można to również zrobić pod jej nieobecność – wynika to bezpośrednio z § 8 ust. 5 cyt. rozp., zgodnie z którym niestawiennictwo ww. osoby nie wstrzymuje prac zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej. Na posiedzenie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej nie zaprasza się dziecka.
„Niebieska Karta – D”
To formularz, który członkowie, zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej wypełniają w obecności osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie.
Zadania przedstawiciela oświaty
Obowiązki pracownika oświaty wykonującego procedurę „Niebieskie Karty” określa § 15 cyt. rozp. W ramach procedury przedstawiciel oświaty:
1) udziela kompleksowych informacji o możliwościach uzyskania pomocy, w szczególności psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej, oraz wsparcia, w tym o instytucjach i podmiotach świadczących specjalistyczną pomoc na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie;
2) udziela kompleksowych informacji o możliwościach podjęcia dalszych działań mających na celu poprawę sytuacji osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
3) organizuje niezwłocznie dostęp do pomocy medycznej, jeżeli wymaga tego stan zdrowia osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
4) może prowadzić rozmowy z osobami, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie, na temat konsekwencji stosowania przemocy w rodzinie oraz informuje te osoby o możliwościach podjęcia leczenia lub terapii i udziale w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie;
5) diagnozuje sytuację i potrzeby osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, w tym w szczególności wobec dzieci;
6) udziela kompleksowych informacji rodzicowi, opiekunowi prawnemu, faktycznemu lub osobie najbliższej o możliwościach pomocy psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej oraz wsparcia rodzinie, w tym o formach pomocy dzieciom świadczonych przez instytucje i podmioty w zakresie specjalistycznej pomocy na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie.
Małgorzata Tabaszewska