Refundacja wynagrodzeń i składek ZUS pracowników młodocianych
Refundacja wynagrodzeń i składek ZUS pracowników młodocianych
Ubiegłoroczna decyzja Rządu o zmniejszeniu wydatków Funduszu Pracy (z 254 mln do 170 mln zł) na aktywne formy ograniczania bezrobocia, w tym na wspomaganie pracodawców zatrudniających młodocianych w celu przygotowania zawodowego, zaniepokoiła środowiska rzemieślnicze i przedsiębiorców zawierających umowy z uczniami. Dla sporej grupy młodych ludzi kształcenie zawodowe jest szybkim sposobem na zdobycie kwalifikacji i usamodzielnienie się. Nic więc dziwnego, że wstrzymanie refundacji za praktyki zawodowe jest tak szeroko dyskutowanym tematem.
Co dalej z refundacją?
Powyższy problem nie uszedł uwadze posłanek PO – Ireny Tomasz-Zesiuk i Bożeny Szydłowskiej, które w interpelacji skierowanej do MEN i MPiPS podkreśliły, że na rynku pracy brakuje wykwalifikowanych robotników z konkretną specjalizacją. Szybkie zdobycie wiedzy i doświadczenia umożliwiają praktyki w zakładach rzemieślniczych czy też specjalistycznych przedsiębiorstwach. Zdaniem posłanek problem jest ważny z tego względu, że uczniowie nie rozpoczną nauki w szkole zawodowej, nie mając zapewnionego miejsca praktyk. Istnieje również możliwość, że rzemieślnicy i przedsiębiorcy będą rezygnować z zawierania umów z uczniami. Autorki interpelacji zadały wobec tego dwa pytania:
1. Czy przewiduje się odblokowanie środków Funduszu Pracy przeznaczonych na refundację praktyk zawodowych dla rzemieślników i pracodawców uczących w swoich zakładach zawodu?
2. Jak zostanie rozwiązany problem refundacji dla pracodawców, którzy mają już podpisane umowy z uczniami?
MEN współpracuje z resortem pracy
Odpowiadając na interpelację w sprawie przywrócenia wypłaty refundacji wynagrodzeń i składek ZUS z tytułu szkolenia uczniów za II półrocze 2010 r., podsekretarz stanu w MEN zwrócił uwagę na fakt, że system kształcenia zawodowego młodzieży obejmuje różne formy. Nauka zawodu realizowana na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, zawartej pomiędzy młodocianym pracownikiem a pracodawcą, jest tylko jedną z nich. Następnie przytoczył dane zgromadzone w systemie informacji oświatowej, z których wynika, że w roku szkolnym 2010/2011 uczniowie techników stanowili ok. 33% uczniów szkół ponadgimnazjalnych dla młodzieży. Około 11% młodzieży uczęszczającej do szkół ponadgimnazjalnych to uczniowie zasadniczych szkół zawodowych, którzy praktyczną naukę zawodu realizują w warsztatach szkolnych lub centrach kształcenia praktycznego, natomiast uczniowie zasadniczych szkół zawodowych będący jednocześnie młodocianymi pracownikami stanowili ok. 9% populacji w młodzieżowych szkołach ponadgimnazjalnych.
Z danych resortu wynika również, że na kształcenie wszystkich uczniów w szkołach ponadgimnazjalnych prowadzących kształcenie zawodowe przeznaczane są co roku większe środki. W latach 2009–2010 wzrosła wartość wagi P8 na kształcenie zawodowe stosowanej przy obliczaniu części oświatowej subwencji ogólnej – od 0,15 do 0,19.
MEN przypomniał, że do pracodawców zatrudniających młodocianych pracowników trafia pomoc w dwojakiej postaci. Oprócz refundacji wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne, wypłacanej przez Ochotnicze Hufce Pracy na podstawie przepisów prawa pracy, otrzymują oni także dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika po zakończeniu nauki i zdaniu przez niego odpowiedniego egzaminu zawodowego, wypłacane na podstawie art. 70b ustawy z dn. 07.12.1991 r. o systemie oświaty (Dz.U z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z póź. zm.). Od roku 2009 środki na ten cel pochodzą z Funduszu Pracy, którego dysponentem jest MPiPS. Wysokość tych środków oraz ich podział na poszczególne województwa określane są na podstawie przekazywanych przez kuratoria oświaty i urzędy wojewódzkie informacji o prognozowanej liczbie młodocianych pracowników, którzy w danym roku budżetowym ukończą kształcenie i przystąpią do egzaminów.
Udzielając odpowiedzi na pytania zadane przez posłanki PO, Minister Włodkowski podkreślił, że MEN ściśle współpracuje z resortem pracy przy określaniu środków na dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników. Na pismo wystosowane do MPiPS z prośbą o wyjaśnienie zaistniałej sytuacji resort edukacji otrzymał odpowiedź, w której znalazła się deklaracja podjęcia działań zmierzających do zmiany planu finansowego Funduszu Pracy umożliwiającej niezakłóconą wypłatę pracodawcom refundacji wynagrodzeń młodocianych pracowników.
Czy działania MPiPS są wystarczające?
Jak informuje MPiPS, w planie finansowym FP na rok 2011, przyjętym w ustawie budżetowej, środki przeznaczone dla OHP na refundowanie wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne młodocianych pracowników określono na kwotę 170 mln zł. Taka kwota została przekazana do dyspozycji komendanta głównego OHP z przeznaczeniem na zawieranie nowych umów z pracodawcami oraz na wypłatę refundacji wynikających z umów zawartych w roku 2009 i 2010. W ubiegłym roku wydano na ten cel kwotę 230 mln zł.
W dniu 27 kwietnia br. MPiPS po odrzuceniu poprzednich wniosków ponownie wystąpił z wnioskiem do MF i sejmowej Komisji Finansów Publicznych o zwiększenie środków FP przeznaczonych na refundowanie wynagrodzeń i składek ubezpieczeniowych młodocianych pracowników kształcących się w zawodach wysoce deficytowych na rynku pracy i uczestników OHP o kwotę 80 mln zł.
Wniosek został zaakceptowany przez MF i pozytywnie zaopiniowany przez sejmową Komisję Finansów Publicznych. W ten oto sposób pula środków FP w 2011 r. przeznaczonych dla OHP na refundację wynagrodzeń i składek wzrosła do kwoty 250 mln zł. Kolejny wniosek MPiPS na kwotę 73,1 mln zł (pozytywnie zaopiniowany przez komisję sejmową) jest obecnie rozpatrywany przez Ministra Finansów.
Ustosunkowując się do problemów poruszonych w interpelacji, MPiPS poinformował, że obecnie finalizowane są prace nad ustaleniem jasnych kryteriów podziału środków FP, ponieważ, jak wynika z szacunków OHP, i tak dodatkowe środki nie wystarczą na pokrycie zapotrzebowania pracodawców wynikającego ze złożonych wniosków o zawarcie umowy o refundację. Ustalone zostaną także kryteria obowiązujące przy składaniu wniosków o zawarcie umów o refundację w kolejnych latach. Po zakończeniu prac zostanie podana stosowna informacja na stronie internetowej ministerstwa.
Zdaniem MPiPS ograniczenie środków FP na refundowanie pracodawcom wynagrodzeń wypłacanych młodocianym nie pozbawia młodzieży możliwości kształcenia w formie praktycznej nauki zawodu, gdyż pracodawcy, którzy podpisali z młodocianymi umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, są tymi umowami związani i powinni je kontynuować.
Resort pracy podkreślił, że zawody, za które możliwe jest dokonywanie refundacji, powinny być zawodami, na które jest zapotrzebowanie na rynku pracy (tzw. deficytowymi pod względem podaży siły roboczej), aby młodociani kończący kształcenie zawodowe nie zasilali szeregów bezrobotnych. MPiPS podjął w tym celu próbę aktualizacji istniejących w poszczególnych województwach list zawodów. Na wniosek resortu Związek Rzemiosła Polskiego przygotował aktualny wykaz 106 zawodów rzemieślniczych, w których możliwe jest prowadzenie przygotowania zawodowego młodocianych i uzyskiwanie refundacji wynagrodzeń. Z listy zniknęły m.in. takie zawody jak: opiekun dzikich zwierząt, treser psów, hodowca bydła czy technik usług fryzjerskich.
Istotną informacją jest również to, że Komendant Główny OHP został zobowiązany przez resort pracy do wznowienia umów o refundację z pracodawcami.
Zdaniem ZRP w dalszym ciągu istnieją uzasadnione obawy co do przyszłości kolejnych wypłat. Raz naruszony, sprawnie działający system refundacji stał się niestabilny i nieprzewidywalny.
W projekcie budżetu na rok 2012 środki przeznaczone dla OHP na refundowanie wynagrodzeń i składek stanowią kwotę 270 mln zł, nie ma jednak pewności, czy kwota ta nie ulegnie zmianie – ustawa budżetowa zostanie bowiem przyjęta przez Sejm kolejnej kadencji.
Można przypuszczać, że problemy w zakresie refundacji i zawierania umów z młodocianymi pracownikami skutecznie zniechęcają uczniów do podejmowania nauki zawodu. Nie bez znaczenia jest zapewne również to, że podczas gdy Polska ogranicza środki na refundowanie kosztów kształcenia zawodowego, Niemcy oferują naukę rzemiosła za około 1000 euro miesięcznie, zakwaterowanie, wyżywienie i gwarancję zatrudnienia. W Polsce uczeń otrzymuje 4, 5 lub 6% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, co daje kwotę w granicach od 130 do 200 zł. Nie trudno zatem zgadnąć, na który rynek pracy trafią najzdolniejsi uczniowie.