Naruszenie interesu publicznego nie zawsze uzasadnia odwołanie dyrektora szkoły
Naruszenie interesu publicznego nie zawsze uzasadnia odwołanie dyrektora szkoły
Ustawodawca uznał za stosowne ograniczyć możliwość dysponowania stanowiskiem dyrektora szkoły, stwarzając dla tej funkcji prawne gwarancje stabilności. Świadczy o tym minimalny okres, na jaki powierzyć można stanowisko dyrektora, a także limitowanie przyczyn jego odwoływania - stwierdził WSA w Gliwicach, orzekając w dn. 23.08.2011 r. (sygn. akt IV SA/Gl 986/10) o nieważności zarządzenia odwołującego dyrektora szkoły w trybie art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o.
Zastosowanie tego trybu wymaga od organu prowadzącego uzasadnienia swego stanowiska – wskazanie przez organ jako przesłanki odwołania „niespełniającej oczekiwań współpracy” jest pojęciem ocennym, o subiektywnym zabarwieniu i sugeruje, że odwołanie nastąpiło w sposób dowolny, bez uwzględnienia obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.
Stan faktyczny
Prezydent Miasta C. na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dn. 08.03.1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.) oraz art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. wydał zarządzenie w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły podstawowej. Powołany przez prezydenta art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. pozwala organowi, który powierzył stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, odwołać nauczyciela z tego stanowiska w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty.
W uzasadnieniu dołączonym do zarządzenia prezydent stwierdził, że współpraca odwołanej dyrektor szkoły z organem prowadzącym nie spełniła oczekiwań, gdyż nie wykonywała ona powierzonych zadań w zakresie lepszego dostępu do edukacji najmłodszych dzieci, co według założeń MEN należy do głównych priorytetów, a jednocześnie wynika z ustawy o samorządzie gminnym w zakresie realizacji zadań własnych gminy. Organ prowadzący zarzucił dyrektorce szkoły niestosowanie się do poleceń służbowych, jako przykład wskazując odmowę podpisania umowy użyczenia pomieszczeń szkolnych na rok dla oddziałów zamiejscowych pobliskiego przedszkola. Miało to świadczyć o złej woli dyrektorki w zakresie realizacji podstawowych zadań gminy, do jakich należy upowszechnianie dostępu do edukacji najmłodszych dzieci. Odwołując dyrektorkę, prezydent zwrócił się do kuratora oświaty o wyrażenie opinii, jednakże nie uzyskał odpowiedzi, co jest równoznaczne z wydaniem opinii pozytywnej.
Odwołana dyrektor szkoły nie zgodziła się z przedstawionymi w uzasadnieniu zarzutami. W skardze skierowanej do WSA wniosła o uchylenie zarządzenia i zarzuciła organowi naruszenie art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. poprzez uznanie, iż zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające odwołanie jej z pełnionej funkcji. Powołując się na wyrok NSA z dn. 04.01.2010 r. (sygn. akt I OSK 939/09), zwróciła uwagę, że pojęcie „szczególnie uzasadniony przypadek” powinno być rozumiane wąsko i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a natychmiastowe przerwanie jego czynności jest niezbędne ze względu na zagrożenie interesu publicznego. Dodatkowo wskazała, że pomiędzy nią, jako dyrektorem szkoły, a organem prowadzącym nie istniała podległość służbowa warunkująca wykonywanie poleceń. Podkreśliła, iż dyrektor szkoły jest pracownikiem szkoły, a nie pracownikiem gminy, i nie posiada bezpośredniego przełożonego kierującego jego pracą.
WSA: Odwołanie bez wypowiedzenia to instytucja wyjątkowa
Badając zgodność z prawem zaskarżonego aktu, WSA przychylił się do argumentacji przedstawionej przez dyrektorkę szkoły. Uznał, że odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły nastąpiło z naruszeniem podstawy prawnej przewidzianej w u.s.o. i orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonego zarządzenia.
WSA podkreślił, że zarządzenie o odwołaniu dyrektora szkoły na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o., jako zawierające element uznaniowy, wymaga szczególnie precyzyjnego uzasadnienia zawierającego opis stanu faktycznego i jego udokumentowanie, a także wykazania, w czym przejawia się „szczególnie uzasadniony przypadek” nakazujący odsunięcie dyrektora w trakcie roku szkolnego od wykonywanych przez niego obowiązków. Standardy prawidłowego uzasadnienia aktu nie są spełnione w przypadku ogólnikowego powołania treści art. 38 ust. 1 pkt 2, a to skutkuje jego nieważnością.
Zdaniem składu orzekającego instytucja odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia jest instytucją wyjątkową, w związku z czym ustawodawca dopuszcza jej stosowanie tylko w razie wystąpienia „przypadku szczególnie uzasadnionego”. W pojęciu tym nie mieści się zatem każde naruszenie prawa – zdaniem sędziów przyczyny warunkujące zastosowanie tego trybu odwołania muszą mieć charakter nadzwyczajny, nieprzewidywany i wymagający natychmiastowej interwencji ze strony organu prowadzącego szkołę w celu zabezpieczenia dalszego jej prawidłowego i nieprzerwanego funkcjonowania w trakcie roku szkolnego. Przyznając rację dyrektorce szkoły, WSA zgodził się, że pojęcie to powinno być traktowane wąsko, jako sytuacja wyjątkowa, wymagająca niezwłocznej interwencji ze względu na zagrożenie interesu publicznego. Wskazał też, że sytuacja taka nie musi zostać wywołana nagannym zachowaniem ze strony dyrektora szkoły, a może wynikać z okoliczności zewnętrznych, niezależnych od jego woli, jeżeli dobro szkoły przez niego prowadzonej takiego rozwiązania wymaga.
Odnosząc się do zarzucanego dyrektorce uchybienia – odmowy podpisania umowy najmu pomieszczeń budynku szkolnego, WSA wskazał, że dyrektor zajmuje najwyższą pozycję w strukturze organizacyjnej szkoły i nie ma podstaw prawnych, by twierdzić, iż pozostaje w podporządkowaniu wobec organu prowadzącego. Obowiązek podpisania umowy najmu pomieszczeń szkolnych na rzecz innej placówki edukacyjnej nie wynika ani z u.s.o, ani z KN, ani też z ustawy o samorządzie gminnym czy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Obowiązkiem dyrektora szkoły jest natomiast prawidłowa gospodarka mieniem szkoły ze szczególnym uwzględnieniem interesów kierowanej przez niego placówki, w tym troska o poziom nauczania, warunki pracy nauczycieli i uczniów. – Naruszenie interesu publicznego, jako szczególnie uzasadnionego przypadku odwołania dyrektora szkoły, nie może być zatem utożsamiane z naruszeniem interesu publicznego w ogólności, pozostającego poza obszarem szkoły prowadzonej przez odwoływanego dyrektora – czytamy w uzasadnieniu do wyroku.
Małgorzata Tabaszewska