Nowela dostosowująca przepisy Kodeksu pracy do orzeczenia TK
Nowela dostosowująca przepisy Kodeksu pracy do orzeczenia TK
Od dnia 28.07.2011 r. art. 50 § 5 k.p., regulujący kwestię roszczeń pracowniczych odnoszących się do osób objętych szczególną ochroną trwałości zatrudnienia, obowiązuje w nowym brzmieniu nadanym w drodze ustawy z dn. 26.05.2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. Nr 144, poz. 855). Powyższa nowela stanowi wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawa do wyroku TK z dn. 12.07.2010 r. (sygn. akt P 4/10), który opublikowano w Dzienniku Ustaw z dn. 26.07.2010 r. Nr 135, poz. 912.
Warto przypomnieć, że we wspomnianym wyroku sędziowie TK stwierdzili niezgodność art. 50 § 3 k.p. (do tego przepisu odnosi się bezpośrednio znowelizowany art. 50 § 5 k.p.) z art. 2 oraz art. 59 Konstytucji RP. Sprzeczność art. 50 § 3 k.p. z ustawą zasadniczą dotyczy zakresu, w jakim przepis ten pomija prawo pracownika – znajdującego się pod ochroną przewidzianą w art. 32 ust. 1 pkt 1 i ust. 8 ustawy z dn. 23.05.1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854, z późn. zm.), zwanej dalej „u.z.z.”, do żądania przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach w wypadku wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony z naruszeniem przepisów o tej ochronie. Jak zaznaczył TK – zaskarżony przepis godzi w konstytucyjną normę określoną w art. 59 ust. 1 konstytucji, dotyczącą fundamentalnej sfery wolności człowieka, czyli wolności zrzeszania się. Chodzi w tym przypadku zwłaszcza o gwarancje wolności związkowej w wymiarze indywidualnym, które wynikają z odnośnych regulacji międzynarodowych (konwencje MOP Nr 98 z dn. 01.07.1949 r., Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 126 oraz z dn. 23.06.1971 r., Dz.U. z 1977 r. Nr 39, poz. 178) oraz z aktów krajowego prawa pracy (przede wszystkim art. 32 u.z.z.). Przepis art. 32 u.z.z. wprowadza szczególną ochronę stosunku pracy działaczy związkowych, bez względu na podstawę nawiązania tego stosunku oraz rodzaj zawartej umowy o pracę (na czas określony, na czas wykonania określonej pracy, na czas nieokreślony). W tym kontekście przyznanie pracownikom, którym wypowiedziano umowy terminowe z naruszeniem art. 32 ust. 1 pkt 1 i ust. 8 u.z.z. jedynie roszczenia o odszkodowanie oznacza ograniczenie prawa do zrzeszania się. Zwolniony z pracy – bez prawa przywrócenia na poprzednich warunkach – jest pozbawiony możliwości realnego prowadzenia działalności związkowej. Odszkodowanie stanowi jedynie rekompensatę interesu majątkowego, nie stwarza natomiast warunków prowadzenia działalności związkowej.
Zmiana wynikająca z noweli k.p. z dn. 26.05.2011 r. polega na nadaniu nowego brzmienia art. 50 § 5 k.p., bowiem to w tym przepisie unormowano kwestie alternatywnych roszczeń, jakie mogą zgłaszać pracownicy zatrudnieni na czas określony, z którymi rozwiązano umowy o pracę z naruszeniem prawa. Wymieniony art. 50 § 5 k.p. (po zmianie) odnosi się także do pracowników w okresie korzystania z ochrony stosunku pracy na podstawie przepisów ustawy o związkach zawodowych. Oznacza to, że do działaczy związkowych nie stosuje się art. 50 § 3 k.p. ograniczającego roszczenia pracownika wyłącznie do odszkodowania. Zamiast tego odpowiednie zastosowanie ma art. 45 k.p., tzn. bezprawnie zwolniony pracownik pełniący funkcje związkowe ma prawo do przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach. Należy zauważyć, że omawiana nowela nie ogranicza się do zakresu podmiotowego określonego w wyroku TK z dn. 12.07.2010 r., zawiera bowiem ogólne odesłanie do norm ujętych w u.z.z. Zmiana w art. 50 § 5 k.p. dotyczy także innych działaczy wskazanych jako szczególnie chronieni w art. 32 ust. 3–4 oraz ust. 6–7 i ust. 9 u.z.z., odnosi się ponadto do członków międzyzakładowych organizacji związkowych. W nowej redakcji art. 50 § 5 k.p. wyłączenie stosowania § 3 (w art. 50 k.p.) dotyczy pracownika korzystającego z ochrony stosunku pracy na podstawie przepisów u.z.z. W konsekwencji tego z roszczeniem uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, co jest równoznaczne z przywróceniem do pracy na poprzednich warunkach, nie będą mogli występować pracownicy objęci szczególną ochroną trwałości zatrudnienia na podstawie innych aktów prawnych niż u.z.z. W ustawie zmieniającej nie zawarto przepisu przejściowego.
M.O.