Biblioteka Prawa Oświatowego

ZAMÓW DOSTĘP
Przypomnij mi login i hasło
Wyszukiwanie zaawansowane »

Placówki oświatowo-wychowawcze i inne placówki publiczne

Placówki oświatowo-wychowawcze i inne placówki publiczne

Placówki oświatowo-wychowawcze i inne placówki publiczne

Rozporządzenie MEN z dn. 12.05.2011 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz.U. Nr 109, poz. 631), określane dalej skrótem "R.pl.", stanowi wykonanie upoważnienia zawartego w art. 71 ust. 1 pkt 1 u.s.o. Wejście w życie nowych przepisów oznacza, iż przestaną obowiązywać regulacje rozp. MENiS z dn. 07.03.2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz.U. Nr 52, poz. 467, z późn. zm.).

Konieczność wydania nowego rozp. wiązała się z potrzebą zmian w funkcjonowaniu placówek publicznych. Nieodzowne było także dostosowanie materii rozp. do nowych aktów prawnych regulujących zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach oraz warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, integracyjnych i specjalnych. Prace nad niniejszym rozp. były prowadzone równolegle z pracami nad powyższymi aktami prawnymi.   

Zakres przedmiotowy i podmiotowy rozporządzenia

R.pl. reguluje rodzaje i szczegółowe zasady działania publicznych placówek, tj.:

  • placówek oświatowo-wychowawczych (w tym szkolnych schronisk młodzieżowych), umożliwiających dzieciom i młodzieży rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego (art. 2 pkt 3 u.s.o.),

  • młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych oraz specjalnych ośrodków wychowawczych dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, jak również ośrodków umożliwiających dzieciom i młodzieży upośledzonym w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, realizację odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki (art. 2 pkt 5 u.s.o.),

  • placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (art. 2 pkt 7 u.s.o.).

R.pl. określa również warunki pobytu dzieci i młodzieży w powyższych placówkach oraz związane z pobytem kwestie wysokości i zasad odpłatności.

Placówki oświatowo-wychowawcze

Omawiany akt prawny określa rodzaje placówek oświatowo-wychowawczych, wyróżniając:

a)  placówki wychowania pozaszkolnego oraz

b)  szkolne schroniska młodzieżowe (całoroczne i sezonowe).


Ad a)
Wśród placówek wychowania pozaszkolnego rozp. wyróżnia: pałace młodzieży, młodzieżowe domy kultury, międzyszkolne ośrodki sportowe, ogniska pracy pozaszkolnej, ogrody jordanowskie i pozaszkolne placówki specjalistyczne. W porównaniu z dotychczasowym stanem prawnym wśród placówek wychowania pozaszkolnego nie przewiduje się już ośrodków politechnicznych. Zgodnie z przepisem przejściowym obecnie istniejące ośrodki politechniczne będą mogły funkcjonować do dnia 31 sierpnia 2012 r. (obecnie funkcjonuje jeden wojewódzki ośrodek politechniczny).

Jednocześnie w R.pl. określono funkcje placówki wychowania pozaszkolnego poprzez jej zadania: edukacyjne, wychowawcze, kulturalne, profilaktyczne, opiekuńcze, prozdrowotne, sportowe i rekreacyjne. Zadania te mają być realizowane w formie działań, tj. choćby organizacji imprez kulturalnych czy prowadzenia zajęć mających na celu rozwijanie zainteresowań i uzdolnień dzieci i młodzieży. Zaproponowane rozwiązania mają umożliwić lepsze wykorzystanie placówek wychowania pozaszkolnego w danym środowisku lokalnym, m.in. przez tworzenie placówek łączących różne funkcje i zadania (placówek wielofunkcyjnych).

Powyższemu celowi służyć ma także wynikające z R.pl. przekazanie dyrektorowi placówki wychowania pozaszkolnego uprawnień w zakresie określania, w uzgodnieniu z organem prowadzącym, organizacji i wymiaru zajęć stałych organizowanych w placówce wychowania pozaszkolnego oraz liczebności grup uczestników tych zajęć. Wprowadzenie w projekcie rozporządzenia takiego rozwiązania umożliwia dostosowanie organizacji zajęć i liczebności grup do konkretnych potrzeb danego środowiska i możliwości organizacyjnych danego samorządu terytorialnego.

Ad b)
W § 5–8 rozp. reguluje się kwestie dotyczące organizacji i zasad działania drugiego rodzaju placówek oświatowo-wychowawczych – szkolnych schronisk młodzieżowych. Określony w § 5 zakres zadań szkolnego schroniska młodzieżowego nie uległ zmianie w porównaniu z dotychczasowymi przepisami. Nie zmieniono także minimalnych wymogów w zakresie warunków lokalowych tychże placówek. Należy przy tym pamiętać, że wiele kwestii związanych z zapewnieniem dzieciom i młodzieży bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu w placówkach nadal reguluje rozp. MENiS z dn. 31.12.2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69, z późn. zm.).

Na mocy § 9 ust. 2 rozp. organy prowadzące placówki oświatowo-wychowawcze wyposażone zostały w kompetencję decydowania w sprawach tworzenia, przekształcania i likwidowania filii placówki oświatowo-wychowawczej. Pod rządami nowego rozporządzenia, inaczej niż to miało miejsce dotychczas, możliwość podjęcia stosownych działań przez organ nie będzie już uzależniona od złożenia wniosku przez dyrektora. Na podstawie nowych przepisów organ prowadzący placówkę oświatowo-wychowawczą, uwzględniając potrzeby lokalnego środowiska i możliwości organizacyjno-finansowe, określi zasadność funkcjonowania filii. Dotychczasowa regulacja, jak wspomniano powyżej, znacząco ograniczała decyzyjność organu prowadzącego w tym zakresie.

Bursy i domy wczasów dziecięcych

W rozp. wymienia się bursy i domy wczasów dziecięcych jako rodzaje placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania. Podobnie jak w przypadku pozostałych placówek, których dotyczy rozp., również w bursach i domach wczasów dziecięcych wprowadzono obowiązek realizowania zajęć rozwijających zainteresowania i szczególne uzdolnienia. Prawodawca przewidział również nową elastyczną formułę określania tygodniowego wymiaru zajęć opiekuńczo-wychowawczych realizowanych z jedną grupą wychowawczą w bursie. Tygodniowy plan takich zajęć będzie odtąd opracowywał dyrektor w uzgodnieniu z organem prowadzącym bursę.

Kolejna zmiana w porównaniu z dotychczasowym stanem prawnym polega na rezygnacji z określania liczby wychowanków w grupie wychowawczej w bursie oraz w domu wczasów dziecięcych. Liczbę wychowanków w grupie wychowawczej będzie ustalał dyrektor placówki w uzgodnieniu z organem prowadzącym placówkę. Zarzucono też określanie wymaganej minimalnej liczby wychowanków niepełnosprawnych w grupie wychowawczej integracyjnej. Decyzja w przedmiocie utworzenia takiej grupy zaliczona została do kompetencji organu prowadzącego placówkę, który, uwzględniając warunki lokalne, będzie mógł utworzyć taką grupę nawet dla jednego wychowanka niepełnosprawnego.

Pozostałe ośrodki

W § 11 i 13 rozp. określono krąg adresatów działań prowadzonych przez młodzieżowe ośrodki wychowawcze i młodzieżowe ośrodki socjoterapii. W porównaniu z dotychczasowym stanem prawnym zmianie uległa przesłanka umieszczania dzieci i młodzieży w młodzieżowym ośrodku socjoterapii.

Zakładając, że domniemanie czy też bliżej nieokreślone ryzyko zagrożenia niedostosowaniem społecznym nie powinno stanowić wystarczającej przesłanki dla umieszczenia dziecka w młodzieżowym ośrodku socjoterapii, młodzieżowe ośrodki socjoterapii będą odtąd prowadzone dla dzieci i młodzieży, które z powodu zaburzeń rozwojowych, trudności w uczeniu się i zaburzeń w funkcjonowaniu społecznym są zagrożone niedostosowaniem społecznym i wymagają stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania i socjoterapii.

Powodem umieszczenia w młodzieżowym ośrodku socjoterapii może być jedynie rzeczywiste zagrożenie niedostosowaniem społecznym, wymagające zastosowania odpowiednich metod terapii i wsparcia prawidłowego rozwoju dziecka, potwierdzone orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Ponadto w § 13 zrezygnowano z dotychczasowej przesłanki zagrożenia uzależnieniem.

W rozp. wprowadza się ponadto obligatoryjne funkcjonowanie szkół specjalnych tak w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, jak i w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii. W omawianym akcie znalazł się zapis, zgodnie z którym od dnia 1 września 2012 r. nie będzie już możliwe funkcjonowanie młodzieżowych ośrodków socjoterapii, w skład których nie wchodzi szkoła. Taką możliwość przewidywał § 17 ust. 2 dotychczasowego rozporządzenia, a celem wspomnianej regulacji było płynne przeprowadzenie podziału kompetencji pomiędzy placówki systemu oświaty i placówki pomocy społecznej. Procesy dostosowawcze zostały już jednak zakończone, koniecznym stało się zatem zapewnienie realizowania przez młodzieżowe ośrodki socjoterapii również zadań edukacyjnych.
Kolejną zmianą w porównaniu z dotychczasowym rozp., dotyczącą tym razem nowego sposobu realizacji zadań przez młodzieżowe ośrodki wychowawcze i młodzieżowe ośrodki socjoterapii, jest zapewnienie wychowankom udziału w zajęciach na świeżym powietrzu, organizowanych w wymiarze co najmniej dwóch godzin dziennie. W dotychczasowych przepisach nie było unormowań, które gwarantowałyby nieletniemu codzienny dostęp do zajęć na świeżym powietrzu. Nowa regulacja w tym zakresie stanowi wykonanie rekomendacji „Europejskich Zasad w sprawie Nieletnich Sprawców Przestępstw Będących Podmiotem Sankcji lub Środków” oraz zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich.

Zmiany wprowadzone nowym rozp. dotyczą też zasad działania specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych i specjalnych ośrodków wychowawczych. Sprecyzowano, że specjalne ośrodki wychowawcze organizuje się dla dzieci i młodzieży, u których występują rodzaje niepełnosprawności wymienione w § 22 rozp. Rozszerzono też zakres niepełnosprawności, w związku z którymi organizuje się specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze i specjalne ośrodki wychowawcze. Katalog ww. niepełnosprawności wzbogacił się o zespół Aspergera oraz afazję. Na gruncie dotychczasowego rozporządzenia nie sposób było dokonać jednoznacznej ich kwalifikacji.

W § 27 ust. 2 i § 31 ust. 2 R.pl. określono górną granicę wieku (23. rok życia), do którego wychowankowie mogą przebywać w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych i specjalnych ośrodkach wychowawczych. Ma to związek z rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych (Dz.U. Nr 228, poz. 1490) oraz rozp. MEN z dn. 17.11.2010 roku w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz w ośrodkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1489), w których to aktach prawnych określa się taką właśnie górną granicę wieku prowadzenia kształcenia specjalnego dzieci i młodzieży niepełnosprawnych i niedostosowanych społecznie w szkołach.
Zasadnicze zmiany w porównaniu z dotychczasowym rozporządzeniem dotyczą nowego sposobu realizacji zadań przez młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze i ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze. Istotą tychże zmian jest uwzględnienie w regulacjach rozwiązań dotyczących nowych form i sposobów udzielania wychowankom placówek pomocy psychologiczno-pedagogicznej, ujętych w rozp. MEN z dn. 17.11.2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487).

Nowe przepisy określają dodatkowe zadania dla przewidzianego wspomnianym rozporządzeniem zespołu, który zajmuje się planowaniem i koordynowaniem udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Na gruncie dotychczasowych przepisów kwestie związane choćby z ocenianiem zasadności dalszego pobytu wychowanka w placówce należały do właściwości zespołu wychowawczego, którego zadania były uregulowane odrębnie w zależności od rodzaju placówki. Obecnie zadania w tym zakresie wykonywać będzie zespół do spraw pomocy psychologiczno-pedagogicznej, którego powoływanie i zasady funkcjonowania kompleksowo regulują nowe przepisy w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Zespół ten będzie opracowywał dla każdego wychowanka indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny. Za realizację programu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, młodzieżowym ośrodku socjoterapii, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, specjalnym ośrodku wychowawczym i ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym będzie odpowiadał wychowawca grupy wychowawczej w placówce. W przypadku placówek, w których funkcjonują szkoły, realizacja indywidualnego programu edukacyjno–terapeutycznego odbywać się będzie wspólnie z nauczycielami i specjalistami prowadzącymi zajęcia z dziećmi i młodzieżą w tych szkołach. Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny opracowywany będzie dla każdego wychowanka na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie dłuższy jednak niż etap edukacyjny (3 lata).

Na zakończenie warto pokrótce wspomnieć o nowych unormowaniach,  dotyczących ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych. W opublikowanym niedawno rozporządzeniu zrezygnowano ze wskazania wymaganej minimalnej liczby wychowanków w grupach wychowawczych funkcjonujących w tego rodzaju ośrodkach, zachowując liczbę maksymalną, określoną w dotychczasowych przepisach. Czas pracy ośrodka z kolei, inaczej niż miało to miejsce do tej pory, określał będzie dyrektor placówki w uzgodnieniu z organem prowadzącym (czas pracy nie może być jednak krótszy niż 8 godzin dziennie). Zmiana ta ma na celu umożliwienie dyrektorowi ośrodka organizowania grup wychowawczych oraz czasu pracy ośrodka w sposób jak najbardziej elastyczny, dostosowany do lokalnych potrzeb.

Zatwierdzanie arkusza organizacji

 W § 60 R.pl. wprowadza się przepisy dostosowujące jego unormowania do regulacji nowych aktów prawnych dotyczących kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w zakresie terminu zatwierdzenia przez organ prowadzący placówkę arkusza organizacji na kolejny rok szkolny. Przepisy te są spójne z aktualnie opracowywanym projektem rozporządzenia w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół.

W R.pl. zmianie uległ termin zatwierdzania przez organ prowadzący arkusza organizacji przedszkola lub szkoły. Organ będzie obowiązany dokonać wspomnianej czynności nie do dnia 31 maja, jak ma to miejsce obecnie, a do dnia 25 maja. Uwzględniając, że ustawa z dn. 19.03.2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 458, z późn. zm.) zniosła wymóg opiniowania arkusza organizacji przez kuratora oświaty, proponowane rozwiązanie usprawni planowanie organizacji pracy placówek.

Świadczenia wolontariuszy

W myśl rozp. zadania placówki realizują nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych i specjaliści posiadający kwalifikacje odpowiednie do rodzaju prowadzonych zajęć oraz inni pracownicy. R.pl., podobnie jak dotychczas obowiązujące rozp., przewiduje, że działalność placówki może być uzupełniana świadczeniami wolontariuszy. W odróżnieniu jednak od wcześniejszych regulacji nowe przepisy precyzują treść porozumienia zawieranego z wolontariuszem przez dyrektora placówki. Porozumienie takie powinno zatem określać:

  • zakres, sposób i czas wykonywania przez wolontariusza zadań,

  • czas trwania porozumienia,

  • zobowiązanie wolontariusza do wykonywania zadań we współpracy z nauczycielami, wychowawcami grup wychowawczych, specjalistami oraz innymi pracownikami placówki,

  • zobowiązanie wolontariusza do nieujawniania informacji dotyczących wychowanków placówki,

  • postanowienie o możliwości rozwiązania porozumienia.

Przepisy przejściowe i końcowe

Do dnia 31.08.2012 r. mogą funkcjonować ośrodki politechniczne działające na podstawie dotychczas obowiązującego rozp. MENiS z dn. 07.03.2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz.U. Nr 52, poz. 467).

Do dnia 01.09.2012 r. w każdym z młodzieżowych ośrodków socjoterapii musi funkcjonować szkoła specjalna (realizacja wymogu przewidzianego rozporządzeniem).

Przewiduje się, że wychowanek specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego i specjalnego ośrodka wychowawczego, który do dnia 1 września 2012 r. rozpocznie naukę w szkole specjalnej, może przebywać w tej placówce do ukończenia nauki w szkole specjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia; począwszy od roku szkolnego 2012/2013 wiek ten ulegnie obniżeniu do 23 lat.

Tomasz Biegański

Czytaj również