Kwalifikacje zawodowe można zdobyć także w zakładzie poprawczym
Kwalifikacje zawodowe można zdobyć także w zakładzie poprawczym
Nieletni może uczyć się zawodu w warsztatach szkolnych działających przy zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich. Dyrektor zakładu lub schroniska kieruje nieletniego, za jego zgodą, do odbycia praktycznej nauki zawodu w tych warsztatach. Nieletni może też zostać zatrudniony poza zakładem lub schroniskiem, za zgodą dyrektora danej placówki, jeżeli ukończył 16 lat i spełnia wymogi określone w Kodeksie pracy.
Takie zapisy art. 95d ust. 1–3 ustawy z dn. 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178) obowiązują od 1 stycznia 2011 r.
Dotąd brak było jednak regulacji wykonawczych określających szczegółowe warunki i tryb organizowania praktycznej nauki zawodu dla nieletnich. Lukę tę wypełnia rozp. MS z dn. 12.05.2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu organizowania praktycznej nauki zawodu w warsztatach szkolnych prowadzonych przez szkołę lub zespół szkół, działających przy zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich (Dz.U. Nr 110, poz. 650). Nowe przepisy wejdą w życie w dn. 15.06.2011 r. Uwzględniają one obecny porządek prawny w sektorze publicznym, a mianowicie fakt likwidacji z dniem 31.12.2010 r. gospodarstw pomocniczych, w których nieletni byli zatrudniani do końca ubiegłego roku.
Organizacja i formy zajęć z zakresu nauki zawodu
Przedmiotem wspomnianej regulacji jest organizacja praktycznej nauki zawodu dla nieletnich będących uczniami szkół ponadgimnazjalnych lub zespołów szkół ponadgimnazjalnych. Praktyczną naukę zawodu organizuje dla nich szkoła, przy czym przez „szkołę” należy tu zawsze rozumieć właśnie szkołę ponadgimnazjalną lub zespół szkół ponadgimnazjalnych w zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich prowadzących kształcenie zawodowe. W wielu aspektach omawiane tu przepisy powtarzają rozwiązania przewidziane dla uczniów i słuchaczy uczących się zawodu w ramach szkolnictwa otwartego.
Zarówno w szkołach „otwartych”, jak i w – będących przedmiotem nin. omówienia – placówkach o charakterze izolacyjnym nauka zawodu odbywa się w formie:
-
zajęć praktycznych – organizowanych w celu opanowania umiejętności zawodowych, niezbędnych do podjęcia pracy w danym zawodzie,
-
praktyk zawodowych – organizowanych w celu zastosowania i pogłębienia zdobytej wiedzy i umiejętności zawodowych w rzeczywistych warunkach pracy.
Praktyki zawodowe mogą być organizowane w czasie całego roku szkolnego, w tym również w okresie ferii letnich. Nieletnim odbywającym praktyki zawodowe w wakacje odpowiednio skraca się czas trwania zajęć dydaktyczno-wychowawczych.
Zakres wiadomości i umiejętności nabywanych na zajęciach praktycznych i praktykach zawodowych oraz wymiar godzin tych zajęć i praktyk określa program nauczania dla danego zawodu dopuszczony do użytku w danej szkole przez jej dyrektora. Niezależnie od tego dobowy wymiar godzin zajęć praktycznej nauki zawodu nie może przekraczać:
-
6 godzin – w przypadku nieletnich w wieku do lat 16,
-
8 godzin – w przypadku nieletnich w wieku powyżej16 lat.
Praktyczna nauka zawodu jest prowadzona indywidualnie lub w grupach. Podziału na grupy dokonuje kierownik warsztatów szkolnych w porozumieniu z dyrektorem szkoły, po zasięgnięciu opinii dyrektora zakładu. Przepisy nie precyzują, ile osób może maksymalnie znaleźć się w grupie. Wskazują jednak czynniki, które powinny mieć wpływ na jej liczebność:
-
zapewnienie właściwej realizacji programu nauczania dla danego zawodu, przy uwzględnieniu specyfiki nauczanego zawodu,
-
przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,
-
przestrzeganie przepisów w sprawie prac wzbronionych młodocianym,
-
warunki lokalowe i techniczne w miejscu odbywania praktycznej nauki zawodu.
Obowiązki dyrektora szkoły
Dyrektor szkoły, przy której odbywa się w ramach warsztatów praktyczna nauka zawodu, poza tym, że nadzoruje realizację programu praktycznej nauki zawodu, jest odpowiedzialny za zapewnienie nieletnim właściwych i bezpiecznych warunków odbywania nauki. Za realizację niżej wymienionych zadań dyrektor szkoły odpowiada przed dyrektorem zakładu poprawczego lub schroniska dla nieletnich.
Obowiązkiem dyrektora szkoły jest ubezpieczenie nieletnich od następstw nieszczęśliwych wypadków. W razie wypadku podczas praktycznej nauki zawodu na dyrektorze ciąży obowiązek sporządzenia dokumentacji powypadkowej.
Przepisy cyt. rozp. szczegółowo opisują zadania dyrektora w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Do jego obowiązków należy zapewnienie stanowisk szkoleniowych wyposażonych w niezbędne urządzenia, sprzęt, narzędzia, materiały i dokumentację techniczną, uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. Dyrektor musi też zadbać o to, by każdy nieletni otrzymał odzież, obuwie robocze i środki ochrony indywidualnej oraz środki higieny osobistej przysługujące na danym stanowisku pracy pracownikom, zgodnie z odrębnymi przepisami. Odzież, obuwie robocze i środki ochrony indywidualnej przechowywane są w specjalnie do tego przeznaczonych pomieszczeniach, udostępnianych przez dyrektora. Dyrektor zapewnia również dostęp do urządzeń higieniczno-sanitarnych oraz pomieszczeń socjalno-bytowych.
Nie mniej istotne są zadania dyrektora dotyczące organizacji praktyk. Nieletni mają obowiązek zapoznać się z organizacją pracy, regulaminem pracy, w szczególności w zakresie przestrzegania porządku i dyscypliny pracy, oraz z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy – za to również odpowiedzialny jest dyrektor. O przypadkach naruszenia przez nieletniego regulaminu pracy dyrektor natychmiast powiadamia dyrektora zakładu poprawczego lub schroniska dla nieletnich. Wreszcie dyrektor wyznacza do prowadzenia praktycznej nauki zawodu odpowiednich nauczycieli oraz nadzoruje przebieg tych zajęć.
Instruktor praktycznej nauki zawodu – jakie kwalifikacje?
Kwalifikacje wymagane od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu i przysługujące im uprawnienia określone zostały w § 8 cyt. rozp. Zajęcia praktyczne prowadzą nauczyciele oraz instruktorzy praktycznej nauki zawodu. Instruktorami praktycznej nauki zawodu są:
1) pracownicy, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi stanowi podstawowe zajęcie i jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin przewidzianym dla nauczycieli, określonym w odrębnych przepisach – osoby te powinny posiadać kwalifikacje wymagane od nauczycieli, określone w przepisach art. 9 ust. 1–3 KN oraz przepisach wykonawczych wydanych na ich podstawie,
2) pracodawcy lub wyznaczeni przez nich pracownicy albo osoby prowadzące indywidualne gospodarstwa rolne, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi nie stanowi podstawowego zajęcia lub jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin niższym niż przewidziany dla nauczycieli, w ramach obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy.
Kwalifikacje wymagane od instruktorów praktycznej nauki zawodu pracujących z nieletnimi nie różnią się więc od wymogów stawianych instruktorom uczącym zawodu uczniów i słuchaczy w szkolnictwie otwartym. Analogicznie, wobec instruktorów, o których mowa w pkt. 2 powyższego wyliczenia, przepisy cyt. rozp. formułują szczegółowe wymagania. Powinni oni posiadać co najmniej:
-
tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać, oraz
-
przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, określone w odrębnych przepisach, lub ukończony kurs pedagogiczny, organizowany na podstawie odrębnych przepisów, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej, albo kurs pedagogiczny uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu ukończony przed dniem 6 stycznia 1993 r.
Jednakże instruktorzy, o których wyżej mowa, niemający tytułu mistrza w zawodzie, powinni posiadać przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny, o których mowa wyżej, oraz:
1) świadectwo ukończenia technikum, technikum uzupełniającego lub szkoły równorzędnej albo świadectwo ukończenia szkoły policealnej lub dyplom ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej i tytuł zawodowy w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej trzyletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, lub
2) świadectwo ukończenia liceum zawodowego i tytuł robotnika wykwalifikowanego lub równorzędny w zawodzie, którego będą nauczać, oraz co najmniej czteroletni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu tytułu zawodowego, lub
3) świadectwo ukończenia liceum ogólnokształcącego, liceum technicznego, liceum profilowanego, uzupełniającego liceum ogólnokształcącego, technikum i technikum uzupełniającego, kształcących w innym zawodzie niż ten, którego będą nauczać, lub średniego studium zawodowego i tytuł robotnika wykwalifikowanego lub równorzędny w zawodzie, którego będą nauczać, oraz co najmniej sześcioletni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu tytułu zawodowego, lub
4) dyplom ukończenia studiów wyższych na kierunku (specjalności) odpowiednim dla zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej trzyletni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu dyplomu lub dyplom ukończenia studiów wyższych na innym kierunku (specjalności) oraz co najmniej sześcioletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać.
Małgorzata Tabaszewska