Działania towarzyszące realizacji programu "Owoce w szkole"
Działania towarzyszące realizacji programu "Owoce w szkole"
W Dzienniku Ustaw Nr 103 pod pozycją 594 opublikowane zostało rozp. MEN z dn. 12.05.2011 r. w sprawie sposobu realizacji środków towarzyszących służących zapewnieniu skutecznego wykonania programu "Owoce w szkole". W poniższym omówieniu zaprezentowane zostały regulacje zawarte we wspomnianym akcie prawnym, poruszono także kwestię spójności jego postanowień z nową podstawą programową.
Upoważnienie do wydania rozporządzenia
Konieczność opracowania rozp. w sprawie sposobu realizacji środków towarzyszących służących zapewnieniu skutecznego wykonania programu „Owoce w szkole” wynikała z ustawowego upoważnienia dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Upoważnienie do wydania przedmiotowego rozporządzenia zawarte zostało w art. 19c ustawy z dn. 19.12.2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu, rynku suszu paszowego oraz rynków lnu i konopi uprawianych na włókno (Dz.U. z 2008 r. Nr 11, poz. 70, z późn. zm.).
Rozp. określa działania będące środkami towarzyszącymi, jakie mają być podjęte w celu zapewnienia skutecznego wykonania programu „Owoce w szkole”. Opracowany przez MEN akt prawny pozostaje w związku z rozp. Komisji (WE) nr 288/2009 z dn. 07.04.2009 r., ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do pomocy wspólnotowej przeznaczonej na dostarczenie dzieciom w placówkach oświatowych owoców i warzyw świeżych i przetworzonych oraz produktów z bananów w ramach programu „Owoce w szkole” (Dz.Urz. UE L 94 z 08.04.2009, str. 38).
Postanowienia rozporządzenia
Rozp. w § 1 nakłada pewne obowiązki na dyrektora szkoły podstawowej oraz ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia, który podjął decyzję o dobrowolnym przystąpieniu do programu „Owoce w szkole”. Zalicza się do nich konieczność zrealizowania przez szkołę co najmniej dwóch zajęć w każdym semestrze roku szkolnego, wzbogacających wiedzę uczniów o zdrowych nawykach żywieniowych. Zajęcia takie powinny zostać przeprowadzone w ramach edukacji przyrodniczej lub lekcji wychowania fizycznego.
W § 1 wymieniono także działania o charakterze fakultatywnym. Dyrektorzy szkół mogą zatem upowszechniać wiedzę o programie „Owoce w szkole”, a także promować wiedzę z zakresu zdrowego odżywiania poprzez:
-
zamieszczanie na stronie internetowej szkoły informacji propagujących zdrowe nawyki żywieniowe, w tym m.in. o korzyściach wynikających ze zwiększonego spożycia warzyw i owoców;
-
organizowanie uczniom pracy w ogrodzie podczas zajęć z obszaru edukacji przyrodniczej lub wychowania fizycznego – co najmniej raz w semestrze;
-
zorganizowanie wycieczki do gospodarstwa rolnego lub zakładu przetwórstwa owoców i warzyw w ramach edukacji przyrodniczej – co najmniej raz na etapie edukacji wczesnoszkolnej oraz
-
organizowanie wystaw, przygotowywanie prezentacji lub wydawanie gazetek.
Obligatoryjny charakter mają z kolei czynności, o których mowa w § 2 rozp. Zobowiązuje się w nim dyrektorów szkół do opracowania i przekazania informacji o zrealizowanych w danym roku szkolnym działaniach dyrektorowi oddziału terenowego Agencji Rynku Rolnego, właściwego ze względu na miejsce położenia szkoły. Informacja powinna zostać przekazana na formularzu opracowanym i udostępnionym przez tę Agencję, w terminie do dnia 31 października roku szkolnego następującego po roku szkolnym, w którym realizowany był program „Owoce w szkole”.
W § 3 rozp. zawarty został przepis przejściowy, regulujący kwestię przekazywania informacji, o której mowa w § 2, za rok szkolny 2010/2011. Zgodnie ze wspomnianą regulacją dyrektorzy obowiązani są do dnia 31 października br. przekazać dyrektorowi oddziału terenowego Agencji Rynku Rolnego, właściwego ze względu na miejsce położenia szkoły, informację za okres od dnia wejścia w życie rozp. Przepis ten jest konieczny ze względu na fakt, że rozp. wejdzie w życie w trakcie tego roku szkolnego i powstałyby wątpliwości co do sposobu realizacji zawartego w nim obowiązku.
Rozp. wejdzie w życie po upływie 7 dni od dnia ogłoszenia, czyli 28.05.2011 r. Uzasadnione jest to tym, że realizacja środków towarzyszących służących zapewnieniu skutecznego wykonania programu „Owoce w szkole” dotyczy również trwającego obecnie roku szkolnego 2010/2011. W związku z tym, aby szkoła miała możliwość przeznaczenia w bieżącym semestrze dwóch godzin zajęciowych na wzbogacenie wiedzy uczniów o zdrowych nawykach żywieniowych, konieczne jest, by przedmiotowe rozp. weszło w życie w skróconym terminie.
Postanowienia rozp. a nowa podstawa programowa
Działania określone w § 1 rozp. są spójne z nową podstawą programową edukacji wczesnoszkolnej, określoną w rozp. MEN z dn. 23.12.2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. z 2009 r. Nr 4, poz. 17). Kładzie ona nacisk na kształtowanie właściwych postaw uczniów, w tym także prozdrowotnych.
MEN umieszcza edukację zdrowotną na liście ważnych zadań szkoły. Jej celem jest kształtowanie u uczniów nawyku dbałości o zdrowie własne i innych ludzi oraz umiejętności tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu. Elementem tejże edukacji mają być działania podejmowane w ramach nowej podstawy programowej.
W myśl obowiązującej podstawy programowej uczeń kończący III klasę szkoły podstawowej ma znać podstawowe zasady racjonalnego odżywiania się i rozumieć konieczność kontrolowania swojego stanu zdrowia. Zalecane warunki i sposób realizacji edukacji przyrodniczej na I etapie edukacyjnym stanowią, że wiedza przyrodnicza powinna być realizowana nie tylko na terenie szkoły, ale również w naturalnym środowisku poza szkołą. Uwzględnienia się w tym wypadku zajęcia w ogrodzie botanicznym, w gospodarstwie rolnym czy w zakładzie przetwórstwa owoców i warzyw.
Kolejnym, obok edukacji przyrodniczej, ważnym obszarem edukacyjnym na etapie edukacji wczesnoszkolnej jest wychowanie fizyczne. W podstawie programowej wskazano, że uczeń kończący I klasę wie, iż choroby są zagrożeniem dla zdrowia i że można im zapobiegać m.in. poprzez właściwe odżywianie się i aktywność fizyczną.
Program „Owoce w szkole” ma na celu zapobieganie wzrastającemu udziałowi osób z nadwagą i otyłością wśród dzieci, a także wzrostowi zachorowań na choroby cywilizacyjne spowodowane nieodpowiednią dietą, w tym niewystarczającym spożyciem owoców i warzyw. Cele i założenia programu „Owoce w szkole” są w związku z tym spójne z treścią nowej podstawy programowej edukacji wczesnoszkolnej. Jak zauważa MEN, nauczyciele mogą dzięki temu wzbogacać program nauczania dwóch wymienionych wyżej obszarów edukacyjnych o treści związane z odpowiednim odżywianiem się – ze szczególnym uwzględnieniem regularnego spożywania warzyw i owoców.
Tomasz Biegański