Żłobek, klub dziecięcy, niania, czyli o formach opieki nad dziećmi do lat 3
Żłobek, klub dziecięcy, niania, czyli o formach opieki nad dziećmi do lat 3
Od 04.04.2011 r. obowiązuje akt prawny, który ma znacznie ułatwić życie rodzicom. Czas pokaże, czy "ustawa żłobkowa";, bo tak zwykło się określać ustawę z dnia 4 lutego br. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. Nr 45, poz. 235), spełni pokładane w niej nadzieje. Z pewnością jednak już teraz można stwierdzić, że przewidziane zmiany są daleko idące. Widać to na przykładzie żłobków, które przestaną być odtąd zakładami opieki zdrowotnej, nie będzie już też nimi zarządzać Ministerstwo Zdrowia. A to tylko niewielka część zmian przewidzianych ustawą.
Podstawowe zapisy ustawy
Zgodnie z postanowieniami ustawy, w ramach opieki nad dziećmi do lat 3 realizowane są funkcje: opiekuńcza, wychowawcza oraz edukacyjna. Opieka ta może być sprawowana:
-
w żłobku;
-
w klubie dziecięcym;
-
przez dziennego opiekuna;
-
przez nianię,
do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3 rok życia lub w przypadku, gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym – 4 rok życia. W przypadku gdy dziecko, które ukończyło 3 rok życia, umieszczone jest w żłobku lub klubie dziecięcym albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, rodzice dziecka (w innych sytuacjach odpowiednio: opiekunowie prawni oraz inne osoby, którym sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem) zobowiązani są do złożenia podmiotowi prowadzącemu opiekę oświadczenia o przeszkodach w objęciu dziecka wychowaniem przedszkolnym.
Żłobek i klub dziecięcy
O tym, iż w danym wypadku mamy do czynienia ze żłobkiem lub z klubem dziecięcym, nie musi wcale świadczyć nazwa danej jednostki organizacyjnej. Bez względu na ową nazwę, żłobkiem lub klubem w rozumieniu ustawy jest każda jednostka organizacyjna, która wykonuje następujące zadania:
-
zapewnia dziecku opiekę w warunkach bytowych zbliżonych do warunków domowych;
-
gwarantuje dziecku właściwą opiekę pielęgnacyjną oraz edukacyjną, przez prowadzenie zajęć zabawowych z elementami edukacji, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dziecka;
-
prowadzi zajęcia opiekuńczo-wychowawcze i edukacyjne, uwzględniające rozwój psychomotoryczny dziecka, właściwe do wieku dziecka.
Zgodnie z ustawą pobyt i wyżywienie dzieci w żłobkach i klubach dziecięcych są płatne.
Żłobki i kluby mogą tworzyć i prowadzić:
a) gminy – żłobki i kluby są wówczas tworzone i prowadzone w formie gminnych jednostek budżetowych;
b) osoby fizyczne – jeżeli spełniają warunki, jakie spełnić musi dyrektor żłobka, wyliczone na s. 45–46;
c) osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej.
Dotychczasowe żłobki
Żłobki działały dotąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89, z późn. zm.). Z dniem wejścia w życie przepisów „ustawy żłobkowej” stają się one żłobkami w rozumieniu tejże ustawy.
Pod rządami dotychczasowych przepisów opieka nad dziećmi sprawowana była nie tylko przez żłobki. Podmioty prowadzące tego rodzaju działalność gospodarczą do dnia wejścia w życie „ustawy żłobkowej” mogą jeszcze przez pewien czas – konkretnie zaś 3 lata od dnia wejścia w życie ustawy – prowadzić tę działalność na podstawie dotychczasowych przepisów. Po upływie tego terminu warunkiem dalszego prowadzenia działalności będzie spełnienie warunków określonych w „ustawie żłobkowej”.
Zmiany w obowiązujących regulacjach wiążą się także z pewnymi zmianami w sferze stosunków pracowniczych. Pracownicy żłobków działających na podstawie przepisów dotychczasowych stają się pracownikami żłobków w rozumieniu nowej ustawy. Zmiana ta następuje z mocy prawa, nie dokonuje się zatem w tym celu żadnych czynności prawnych.
Jak stanowi art. 76 ust. 1 „ustawy żłobkowej”, zastosowanie znajdują w tej sytuacji przepisy k.p. traktujące o przejściu zakładu pracy na nowego pracodawcę. Z punktu widzenia pracowników jest to o tyle istotne, że zmiany, z którymi mamy do czynienia, nie mogą uzasadniać wypowiedzenia pracownikowi stosunku pracy. Do pracowników zatrudnionych dotąd w żłobkach stosuje się:
-
przepisy o pracownikach samorządowych – jeżeli byli zatrudnieni w publicznych zakładach opieki zdrowotnej;
-
przepisy k.p. – jeżeli byli zatrudnieni w niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej.
Sytuacja osób zatrudnionych do opieki w żłobkach działających na podstawie przepisów dotychczasowych została uregulowana nieco inaczej niż innych osób podlegających regulacjom „ustawy o żłobkach”. Przede wszystkim nie są one zobowiązane do odbycia określonych w ustawie i wspomnianych w nin. opracowaniu szkoleń. Osoby te jednak, jeżeli pozostają w zatrudnieniu w dniu wejścia w życie ww. ustawy, a nie posiadają średniego wykształcenia, muszą je uzupełnić w okresie 3 lat od chwili, gdy ustawa zacznie obowiązywać.
Rejestr
Prowadzenie klubu dziecięcego lub żłobka to działalność regulowana w rozumieniu ustawy z dnia 02.07.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.) i wymaga wpisu do rejestru żłobków i klubów dziecięcych. Rejestr, który ma charakter jawny i podlega publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej gminy, prowadzony jest przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego.
Wspomniany organ dokonuje wpisu do rejestru na podstawie pisemnego wniosku o wpis do rejestru, złożonego przez podmiot zamierzający prowadzić żłobek lub klub dziecięcy. Do wniosku tego dołącza się:
-
w przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – wyciąg z rejestru publicznego potwierdzający status podmiotu;
-
oświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON i identyfikacji podatkowej NIP;
-
oświadczenie o spełnianiu warunków lokalowych;
-
w przypadku osoby fizycznej oświadczenie o niekaralności za przestępstwo popełnione umyślnie.
Podmiot obowiązany jest ponadto przedstawić do wglądu dokument stwierdzający tytuł prawny do lokalu, w którym ma być prowadzona opieka, a w przypadku osoby fizycznej także dowód osobisty lub inny dokument potwierdzający tożsamość. Wraz z wnioskiem przedkładany jest również do wglądu dowód dokonania opłaty za wpis do rejestru, bądź składana jest kopia owego dowodu. Jeżeli dojdzie do zmiany danych wskazanych we wniosku lub ww. dokumentach, podmiot wpisany do rejestru jest obowiązany do poinformowania o tym fakcie organu prowadzącego rejestr w terminie 14 dni od zaistnienia zmian. Organ prowadzący rejestr, dokonawszy w nim modyfikacji, wydaje podmiotowi wpisanemu do rejestru odpowiednie zaświadczenie.
Przed dokonaniem wpisu wójt, burmistrz lub prezydent miasta dokonuje wizytacji lokalu. Ma ona na celu ustalenie, czy zapewnione są bezpieczne i higieniczne warunki wychowania i opieki nad dziećmi. Jeżeli podmiot zamierzający prowadzić żłobek lub klub dziecięcy dopełnił wszystkich przewidzianych przepisami formalności, a wnioski płynące z wizytacji będą dlań korzystne, dokonany zostanie wpis, potwierdzony przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta stosownym zaświadczeniem.
Wniosek o dokonanie wpisu może jednak spotkać się z odmową. Zgodnie z ustawą taka sytuacja będzie miała miejsce, gdy podmiot nie spełnia warunków wymaganych do utworzenia i prowadzenia żłobka lub klubu bądź też wydano prawomocne orzeczenie zakazujące przedsiębiorcy wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem. Możliwe będzie również wykreślenie z rejestru. Ustawa zawiera zamknięty katalog przypadków, w których będzie to miało miejsce. Zaliczono do nich:
-
złożenie przez podmiot wpisany do rejestru wniosku o wykreślenie;
-
nieusunięcie przez podmiot, w wyznaczonym terminie, nieprawidłowości w zakresie prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego;
-
przekazanie we wniosku oraz dołączonych do niego dokumentach informacji niezgodnych ze stanem faktycznym.
Zarówno odmowa wpisu do rejestru, jak i wykreślenie z rejestru następują w drodze decyzji administracyjnej.
Jak już wspomniano, wpis do rejestru podlega opłacie. Stanowi ona dochód własny gminy, a jej wysokość jest ustalana przez rady gminy w drodze uchwały. Wysokość ta nie może być jednak wyższa niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego zgodnie z przepisami o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Zwolnione z opłat są zmiany w rejestrze oraz wykreślenie z rejestru. Jedyny zaś podmiot, który mocą ustawy zwolniony został z opłat za wpis, to gmina.
Zasady funkcjonowania żłobków i klubów dziecięcych
Żłobek i klub dziecięcy działają w oparciu o statut. Jest on ustalany przez podmiot, który utworzył żłobek lub klub, a określa w szczególności:
-
nazwę i miejsce prowadzenia żłobka/klubu;
-
warunki przyjmowania dzieci;
-
cele i zadania oraz sposób ich realizacji, z uwzględnieniem przewidzianych ustawą czynników;
-
zasady ustalania opłat za pobyt i wyżywienie w przypadku nieobecności dziecka w żłobku lub klubie dziecięcym.
Wewnętrzną organizację żłobka lub klubu dziecięcego określa regulamin organizacyjny nadawany przez dyrektora żłobka lub osobę kierującą pracą klubu dziecięcego. Określa się w nim m.in. godziny pracy żłobka lub klubu, biorąc pod uwagę opinie rodziców. Dyrektor i osoba kierująca nie tylko nadają, ale też odpowiadają za realizację regulaminu.
Pracą żłobka kieruje dyrektor, na czele zaś klubu dziecięcego stoi osoba kierująca jego pracą. Dyrektorem żłobka i osobą kierującą pracą klubu dziecięcego może być wyłącznie osoba, która:
a) daje rękojmię należytego sprawowania opieki nad dziećmi;
b) nie jest i nie była pozbawiona władzy rodzicielskiej oraz władza rodzicielska nie została jej zawieszona ani ograniczona;
c) wypełnia obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy taki obowiązek został nałożony na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd;
d) nie została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne.
Osoba, która ma kierować pracą klubu dziecięcego, jak również kandydat na dyrektora przedszkola, muszą spełniać określone w ustawie kryteria. Problematyka ta została uwzględniona w tabeli ilustrującej różnice pomiędzy żłobkami i klubami dziecięcymi.
Podmioty prowadzące żłobki lub kluby dziecięce mogą dla celów organizacyjnych połączyć je w zespoły. Dyrektor zespołu jest dyrektorem żłobka lub osobą kierującą klubem dziecięcym. Kandydat na dyrektora zespołu musi się legitymować co najmniej rocznym doświadczeniem w kierowaniu jedną z ww. jednostek.
Personel
Skład personelu ma być, w myśl ustawy, dostosowany do liczby dzieci uczęszczających do żłobka lub klubu dziecięcego. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ww. aktu jeden opiekun może sprawować opiekę maksymalnie nad ośmiorgiem dzieci. Dzieci tych nie może być z kolei więcej niż pięcioro, w przypadku gdy w grupie znajduje się dziecko niepełnosprawne, dziecko wymagające szczególnej opieki, a w przypadku żłobka – także dziecko, które nie ukończyło pierwszego roku życia.
Opiekunem w żłobku lub klubie dziecięcym może być osoba posiadająca kwalifikacje: pielęgniarki, położnej, opiekunki dziecięcej, nauczyciela wychowania przedszkolnego, nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej lub pedagoga opiekuńczo-wychowawczego. Ponadto opiekunem może być osoba, która posiada co najmniej wykształcenie średnie oraz:
-
co najmniej dwuletnie doświadczenie w pracy z dziećmi do lat 3 (jeżeli nie pracowała z dziećmi do lat 3 przez okres co najmniej 6 miesięcy bezpośrednio przed podjęciem zatrudnienia jako opiekun, zobowiązana jest w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku opiekuna odbyć 80-godzinne szkolenie w celu uaktualnienia i uzupełnienia wiedzy oraz umiejętności) lub
-
przed zatrudnieniem jako opiekun w żłobku lub w klubie odbyła 280-godzinne szkolenie, z czego co najmniej 80 godzin w formie zajęć praktycznych, polegających na sprawowaniu opieki nad dzieckiem pod kierunkiem opiekuna, posiadającego kwalifikacje wymienione w pierwszym zdaniu nin. akapitu.
W żłobku lub klubie dziecięcym może zostać zatrudniona pielęgniarka lub położna. W przypadku żłobka, do którego uczęszcza więcej niż dwadzieścioro dzieci, stanowi to obowiązek. Zgodnie z ustawą z dnia 05.07.1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1217 i 1219, z późn. zm.) zatrudnienie na stanowisku pielęgniarki w żłobku lub klubie dziecięcym uważane jest za wykonywanie zawodu pielęgniarki. Analogiczna regulacja ustawowa dotyczy położnych. Co istotne, pielęgniarki i położne zatrudnione w dniu wejścia w życie omawianej ustawy w żłobku działającym na podstawie dotychczasowych przepisów i zatrudnione na stanowisku opiekunki w żłobku w rozumieniu przepisów tejże ustawy, przez okres zatrudnienia, zachowują prawo wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej, nie dłużej jednak niż przez okres 15 lat.
Przy zapewnianiu opieki nad dziećmi w żłobku lub klubie dziecięcym można także korzystać z pomocy wolontariuszy, przeszkolonych w sposób zgodny z ustawowymi wymogami. Tak wolontariusz, jak i opiekun czy dzienny opiekun, a także pielęgniarka i położna muszą spełniać wymogi stawiane dyrektorowi żłobka, które to wymogi wyliczone zostały na s. 45–46. Należy także wspomnieć, że wszystkie osoby sprawujące, na podstawie ustawy (a więc także dzienni opiekunowie i nianie), opiekę nad dziećmi w wieku do lat 3 podlegają obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym zgodnie z ustawą z dnia 05.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. Nr 234, poz. 1570, z późn. zm.).
Różnice między żłobkiem i klubem dziecięcym
|
Żłobek |
Klub dziecięcy |
|
Opieka sprawowana jest nad dziećmi od ukończenia 20 tygodnia życia. |
Opieka sprawowana jest nad dziećmi od ukończenia 1 roku życia. |
|
Zapewnia się opiekę nad dzieckiem w wymiarze do 10 godzin dziennie względem każdego dziecka. |
Zapewnia się opiekę nad dzieckiem w wymiarze do 5 godzin dziennie względem każdego dziecka. |
|
W szczególnie uzasadnionych przypadkach wymiar opieki może być, na wniosek rodzica dziecka, wydłużony, za dodatkową opłatą. |
Wymiar opieki nie może być wydłużony. |
|
W żłobku, do którego uczęszcza więcej niż dwadzieścioro dzieci, zatrudnia się przynajmniej jedną pielęgniarkę lub położną. |
Brak wymogu zatrudnienia pielęgniarki lub położnej. |
|
Pracą żłobka kieruje dyrektor. Dyrektorem może być osoba, która posiada wykształcenie wyższe oraz co najmniej 3 lata doświadczenia w pracy z dziećmi lub co najmniej wykształcenie średnie oraz 5 lat doświadczenia w pracy z dziećmi. |
Osobą kierującą pracą klubu dziecięcego może być osoba posiadająca kwalifikacje opiekuna, wymienione na s. 46. |
|
W zajęciach nie mogą uczestniczyć rodzice uczęszczających dzieci. |
W zajęciach mogą uczestniczyć rodzice uczęszczających dzieci. |
|
Przebywającym w żłobku dzieciom zapewnia się wyżywienie. |
Nie istnieje obowiązek zapewnienia wyżywienia dzieciom przebywającym w klubie dziecięcym. |
|
Lokal, w którym tworzony i prowadzony jest żłobek posiada co najmniej dwa pomieszczenia, w tym jedno przystosowane do odpoczynku dzieci. |
Lokal, w którym tworzony i prowadzony jest klub dziecięcy posiada co najmniej jedno pomieszczenie; w klubie zapewnia się miejsce na odpoczynek dla dzieci. |
Dzienny opiekun
„Ustawa żłobkowa” wprowadza instytucję dziennego opiekuna. Jest to osoba fizyczna zatrudniana przez gminę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Dzienny opiekun sprawuje opiekę nad dziećmi w wieku od ukończenia 20. tygodnia życia. Maksymalna liczba dzieci, jaką może mieć pod opieką, to pięcioro, jednakże gdy w grupie znajduje się dziecko, które nie ukończyło pierwszego roku życia, jest niepełnosprawne lub wymaga szczególnej opieki, dzieci pod opieką nie może być więcej niż troje. Dzienny opiekun, podobnie jak opiekunowie w żłobkach i klubach dziecięcych, przy sprawowaniu opieki może korzystać z pomocy wolontariuszy.
W myśl ustawy do zadań dziennego opiekuna należy w szczególności:
-
zapewnienie dziecku opieki w warunkach bytowych zbliżonych do warunków domowych;
-
zagwarantowanie dziecku właściwej opieki pielęgnacyjnej oraz edukacyjnej, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dziecka;
-
prowadzenie zajęć opiekuńczo-wychowawczych i edukacyjnych.
Kandydat na dziennego opiekuna musi dysponować warunkami lokalowymi zapewniającymi bezpieczną opiekę nad dzieckiem. Opieka sprawowana jest w lokalu, do którego opiekun posiada tytuł prawny. Gmina może jednak udostępnić lub wyposażyć lokal w celu sprawowania opieki przez opiekuna.
Od kandydata na opiekuna wymagane jest ponadto ukończenie trwającego 160 godzin szkolenia (40-godzinnego, jeżeli dana osoba posiada kwalifikacje pielęgniarki, położnej, opiekunki dziecięcej, nauczyciela wychowania przedszkolnego, nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej lub pedagoga opiekuńczo-wychowawczego). Wymóg ukończenia szkolenia nie obowiązuje tych osób, które pracowały z dziećmi do lat 3 przez okres co najmniej 12 miesięcy bezpośrednio przed podjęciem zatrudnienia jako dzienny opiekun. Programy szkoleń, na wniosek podmiotów je prowadzących, zatwierdza na 5 lat minister właściwy ds. rodziny.
Wybór opiekunów przez gminę (a konkretnie przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta) następuje w drodze otwartego konkursu ofert, przeprowadzonego na zasadach określonych w ustawie z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536). Ten sam organ prowadzi wykaz opiekunów, z którymi zawarto umowę. Ustalenie maksymalnej wysokości wynagrodzenia opiekuna oraz zasad jego ustalania leży tymczasem w gestii rady gminy, która podejmuje w tym celu stosowną uchwałę.
Dzienny opiekun podlega obowiązkowi ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy sprawowaniu opieki. Do zawarcia ubezpieczenia, opłacania i finansowania składki na to ubezpieczenie zobowiązany jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
Niania
Zgodnie z przepisami „ustawy żłobkowej” niania jest osobą fizyczną sprawującą opiekę nad dziećmi na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Umowa ta określana jest w ustawie mianem „umowy uaktywniającej”. Inaczej niż w przypadku dziennego opiekuna, umowa jest w tym wypadku zawierana z rodzicami albo rodzicem samotnie wychowującym dziecko.
Niania podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, choćby osoba z którą zawarto umowę uaktywniającą miała status ucznia bądź studenta i nie ukończyła 26 lat. Zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych dokonuje w tym wypadku płatnik składek. Obowią-zek ubezpieczenia rozciąga się w przypadku osób świadczących pracę na podstawie umowy uaktywniającej także na ubezpieczenie zdrowotne.
Za nianię składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne opłaca ZUS (składkę oblicza w tym wypadku płatnik) bądź też rodzic dziecka (płatnik), na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z kolei za nianię, która przystąpiła dobrowolnie na swój wniosek do ubezpieczenia chorobowego, składkę na to ubezpieczenie opłaca rodzic na zasadach określonych dla zleceniobiorców w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
W ustawie precyzyjnie określono, w jakiej sytuacji to ZUS opłaca składki. Dzieje się tak wówczas, gdy łącznie spełnione są następujące warunki:
-
niania została zgłoszona przez rodzica do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego;
-
rodzice albo rodzic samotnie wychowujący dziecko są zatrudnieni, świadczą usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych lub prowadzą pozarolniczą działalność; w przypadku utraty zatrudnienia, zaprzestania świadczenia usług lub działalności, składki opłaca się przez okres 3 miesięcy od dnia zaistnienia tych przyczyn;
-
dziecko nie jest umieszczone w żłobku, klubie dziecięcym, a także nie zostało objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna.
ZUS nie opłaca natomiast składki w następujących przypadkach:
-
gdy rodzic dziecka korzysta z ulgi na podstawie umowy aktywizacyjnej, o której mowa w art. 61c ust. 1 ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 26.10.2007 r., z osobą bezrobotną w celu wykonywania pracy zarobkowej w gospodarstwie domowym lub
-
gdy umowa uaktywniająca została zawarta między nianią a osobami pełniącymi funkcję rodziny zastępczej zawodowej.
Rodzic (płatnik składek) powinien pamiętać o tym, iż ustawowe normy zobowiązują go do niezwłocznego informowania ZUS o każdej zmianie mającej wpływ na opłacanie składek, w szczególności o rozwiązaniu lub wygaśnięciu umowy uaktywniającej. Zwolniony został jednak z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej oraz imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarował do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne – kwotę w wysokości nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie. Powyższe zwolnienie dotyczy także sytuacji, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia.
Wszystkie przepisy regulujące sytuację prawną niani wchodzą w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 01.10.2011 r.
Nadzór nad żłobkami, klubami dziecięcymi oraz dziennymi opiekunami
Nadzór nad żłobkiem, klubem dziecięcym oraz dziennym opiekunem w zakresie warunków i jakości świadczonej opieki sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego albo miejsce sprawowania opieki przez dziennego opiekuna. Co do zasady, czyni to w oparciu o plan nadzoru przyjęty przez radę gminy w drodze uchwały, choć w przypadku powzięcia informacji o nieprawidłowościach jest także uprawniony do działania poza wspomnianym planem.
Czynności nadzorczych dokonują osoby upoważnione przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. W przypadku stwierdzenia, że nadzorowany podmiot albo dzienny opiekun nie spełnia standardów dotyczących sprawowania opieki, właściwy organ zobowiązuje go do usunięcia nieprawidłowości w wyznaczonym terminie. Podmiot prowadzący albo dzienny opiekun może w odpowiedzi zgłosić na piśmie umotywowane zastrzeżenia.
Jeżeli zastrzeżenia nie zostaną uwzględnione w całości lub w części przez organ nadzoru, organ ten sporządza stanowisko na piśmie, a podmiot prowadzący zobligowany jest już wówczas do usunięcia nieprawidłowości. Jeżeli tego nie uczyni, wójt, burmistrz lub prezydent miasta wykreśla z rejestru żłobek lub klub dziecięcy albo rozwiązuje umowę z dziennym opiekunem bez zachowania okresu wypowiedzenia.
Finansowanie i zlecanie zadań
Wysokość opłat ponoszonych przez rodziców z tytułu korzystania przez ich dziecko z usług świadczonych przez żłobek, klub dziecięcy lub dziennego opiekuna określa podmiot, który utworzył żłobek lub klub dziecięcy bądź też zawarł stosowną umowę z dziennym opiekunem. Dotyczy to opłaty za:
-
pobyt dziecka,
-
wydłużony wymiar opieki nad dzieckiem w żłobku,
-
wyżywienie.
Jeżeli wspomnianym podmiotem jest gmina, wysokość opłat określa w drodze uchwały rada gminy. W tym wypadku opłaty wnoszone przez rodziców wnoszone są właśnie na rzecz gminy. Rada, w drodze uchwały, może określić warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od ponoszenia opłat.
Wymienione w ustawie podmioty prowadzące żłobek lub klub dziecięcy mogą otrzymać na każde dziecko objęte opieką w żłobku lub w klubie dotację celową z budżetu gminy. Gminy z kolei mogą otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie zadań własnych z zakresu organizacji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3. Co do zasady, wysokość dotacji nie może w tym wypadku przekroczyć 50% kosztów realizacji zadania. Jeżeli jednak opieką obejmowane są dzieci niepełnosprawne lub wymagające szczególnej opieki, dofinansowanie może wynosić nawet 70% kosztów realizacji. Regulacje traktujące o dotacjach z budżetu państwa wchodzą w życie z dniem ogłoszenia ustawy.
Należy jeszcze wspomnieć o możliwości, którą zapewnia gminom art. 61 cyt. ustawy. Uprawnia on wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do zlecenia organizacji opieki sprawowanej w formie żłobka lub klubu dziecięcego albo przez dziennych opiekunów. Podmioty mające organizować opiekę powinny być, zgodnie z ustawą, wyłaniane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536).
Zmiany w ustawie o ZFŚS
Mocą „ustawy żłobkowej” kluby dziecięce zaliczone zostały do zakładowych obiektów socjalnych, natomiast usługi świadczone przez pracodawców na rzecz opieki nad dziećmi w klubach dziecięcych – do przykładów działalności socjalnej. Analogiczne regulacje tyczą się żłobków.
W ustawie z dnia 04.03.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o zfśs”, wprowadzono ponadto unormowanie dotyczące odpisu na Fundusz. Zgodnie z art. 5 ust. 5a ustawy o zfśs pracodawcy, którzy utworzyli zakładowy żłobek lub klub dziecięcy oraz przeznaczą na ten cel z odpisu podstawowego kwotę odpowiadającą 7,5 punktu procentowego tego odpisu, mogą zwiększyć Fundusz na każdą zatrudnioną osobę o 7,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w art. 5 ust. 2 tejże ustawy, pod warunkiem przeznaczenia całości tego zwiększenia na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego.
Zmiany związane z Funduszem wprowadzone zostały także w ustawie z dnia 27.07.2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.). Wspomniana ustawa wzbogaciła się o przepis, zgodnie z którym opłaty za korzystanie ze żłobka lub klubu dziecięcego zwiększają zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. Stwierdza się ponadto, że z zakładowych żłobków i klubów dziecięcych mogą korzystać dzieci studentów i uczestników studiów doktoranckich.
Obowiązywanie przepisów ustawowych
Większość przepisów „ustawy żłobkowej wchodzi w życie z upływem miesiąca od dnia ogłoszenia, tj. 04.04.2011 r. Do wyjątków zaliczają się:
-
art. 6, traktujący o składaniu przez RM sprawozdania z realizacji ustawy (01.01.2013 r.),
-
art. 50–53 i 70–73, dotyczące niań (01.10.2011 r.),
-
art. 62 dotyczący rządowego programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3; art. 63 dotyczący dotacji celowych dla gmin z budżetu państwa (03.03.2011 r.),
-
art. 64 ust. 2 dotyczący systemów teleinformatycznych (05.04.2012 r.).
Tomasz Biegański