Jak przeprowadzić postępowanie egzekucyjne w przypadku nierealizowania obowiązku szkolnego?
Jak przeprowadzić postępowanie egzekucyjne w przypadku nierealizowania obowiązku szkolnego?
Jakie czynności należą do burmistrza, a jakie do dyrektora szkół w przypadku nierealizowania obowiązku szkolnego przez uczniów szkoły podstawowej i gimnazjum oraz kto jest wierzycielem, a kto organem egzekucyjnym?
Odpowiedź
Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o systemie oświaty przez niespełnienie obowiązku szkolnego należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50%:
- obowiązkowych zajęć edukacyjnych w przedszkolu (oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej), szkole podstawowej, gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej lub placówce,
- zajęć w przypadku spełniania obowiązku nauki przez uczęszczanie na zajęcia lub w celu przygotowania zawodowego.
Wskazane przez ustawodawcę w komentowanym przepisie obowiązki należą do obowiązków o charakterze niepieniężnym. Uchylanie się przez zobowiązanego od realizacji powyższych obowiązków podlega wykonaniu w trybie przewidzianym ustawą z dn. 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.).
Zgodnie z definicją zawartą w art. 1 a pkt 7 ustawy o postępowaniu (...) organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków.
Wierzycielem w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Rola wierzyciela sprowadza się jedynie do funkcji procesowej. W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wierzycielem obowiązku szkolnego jest dyrektor szkoły podstawowej lub gimnazjum. Zadaniem wierzyciela (dyrektora szkoły) jest doręczenie zobowiązanemu pisemnego upomnienia, sporządzenie tytułu wykonawczego wg wzoru określonego załącznikiem do rozporządzenia MF z dn. 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541, z późn. zm) oraz wystąpienie z wnioskiem do organu egzekucyjnego (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) o wszczęcie egzekucji. Zgodnie z art. 15 u.p.e.a egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte nie wcześniej niż po upływie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązaniowemu upomnienia przedegzekucyjnego. Po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu wierzyciel wystawia tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na wniosek wierzyciela na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje wymagań co do treści wniosku o wszczęcie egzekucji. W literaturze przyjmuje się, iż wniosek wierzyciela powinien odpowiadać wymogą określonym w przepisach k.p.a. co do treści podania. Jedynie, gdy wniosek dotyczy egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym wierzyciel powinien wskazać środek egzekucji. Organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania mającego na celu wyegzekwowanie obowiązków edukacyjnych ograniczony jest do zastosowania grzywny oraz przymusu bezpośredniego. Pozostałe środki egzekucyjne stosowane w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym są nieadekwatne do treści egzekwowanych obowiązków edukacyjnych. Grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Nałożona na zobowiązanego grzywna ma skłonić go do wykonania określonego obowiązku. Ustawodawca dopuszcza możliwość wielokrotnego nakładania tej samej lub wyższej kwoty grzywny. Wysokość grzywny została uregulowana w art. 121 u.p.e.a. Zgodnie z przywołanym powyżej uregulowaniem prawnym każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 5 000 zł. Organ egzekucyjny, nakładając grzywnę w celu przymuszenia, doręcza zobowiązanemu:
- odpis tytułu wykonawczego,
- postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny.
W sytuacji gdy po wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia zobowiązany wykona obowiązek, ale nie uiści grzywny, lub podjęto czynności zmierzające do wyegzekwowania grzywny, ale jej nie ściągnięto, grzywna podlega umorzeniu. Ustawodawca w art. 126 u.p.e.a zawarł postanowienia dotyczące zwrotu uiszczonej lub ściągniętej grzywny. Uiszczone lub ściągnięte grzywny mogą być w uzasadnionych przypadkach zwrócone na wniosek zobowiązanego.
Przymus bezpośredni z kolei polega na doprowadzeniu do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji drogą zagrożenia zastosowania lub drogą zastosowania bezpośredniego skutecznych środków, nie wyłączając siły fizycznej, w celu usunięcia oporu zobowiązanego i oporu innych osób, które stoją na przeszkodzie wykonaniu obowiązku. Przymus bezpośredni może polegać na doprowadzeniu dziecka do szkoły.
Odpowiedzi udzielił
Michał Łyszczarz
Specjalista z zakresu prawa oświatowego
Źródło: Patryk Kuzior, Michał Łyszczarz, Anna Król, Komentarz do ustawy o systemie oświaty, PWN 2009 r.
